{"id":19319,"date":"2022-10-20T12:47:42","date_gmt":"2022-10-20T12:47:42","guid":{"rendered":"https:\/\/uksw.edu.pl\/?post_type=badania_i_nauka&p=19319"},"modified":"2022-10-28T08:20:59","modified_gmt":"2022-10-28T06:20:59","slug":"nasz-indiana-jones-odkrywa-starozytna-swiatynie-w-chorwacji","status":"publish","type":"badania_i_nauka","link":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/badania-i-nauka\/nasz-indiana-jones-odkrywa-starozytna-swiatynie-w-chorwacji\/","title":{"rendered":"UKSW | Nasz Indiana Jones odkrywa staro\u017cytn\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0119 w Chorwacji"},"content":{"rendered":"\n

Monumentalna budowla sprzed prawie 2000 lat znajduje si\u0119 pod XVIII wiecznym ko\u015bcio\u0142em \u2013 to prze\u0142omowe odkrycie, z pomoc\u0105 georadaru i skanera laserowego LIDAR, jest dzie\u0142em polsko-chorwackiego zespo\u0142u archeolog\u00f3w, z dr. hab. Fabianem Welcem, prof. ucz., prowadz\u0105cym wykopaliska w Dalmacji.<\/h2>\n\n\n\n

Male\u0144k\u0105 wiosk\u0119 Danilo dzieli zaledwie 15 km od nadmorskiego kurortu \u0160ibenik. To tu, w latach 50. ubieg\u0142ego wieku, podczas budowy wodoci\u0105gu, odkryto inskrypcje z I-II w n.e. Wykopaliska, skupione we wschodniej cz\u0119\u015bci wioski, wok\u00f3\u0142 wsp\u00f3\u0142czesnego cmentarza i XVIII wiecznego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Daniela, ods\u0142oni\u0142y setki takich inskrypcji. Badacze chorwaccy natrafili w\u015br\u00f3d nich na wzmiank\u0119 o zaginionym mie\u015bcie Ridit, za\u0142o\u017conym przez zromanizowane plemi\u0119 Ridit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Inskrybowana podstawa pod pos\u0105g wkomponowana w wsp\u00f3\u0142czesne ogrodzenie we wsi Danilo (F. Welc)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W kolejnych latach stopniowo ods\u0142aniano rozleg\u0142y \u015bredniowieczny cmentarz wkopany \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o – bezpo\u015brednio w relikty rzymskich budowli, m. in w kompleks \u0142a\u017ani i okaza\u0142y budynek z centralnym dziedzi\u0144cem i portykiem okolonym licznymi pomieszczeniami.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok na dolin\u0119 zajmowan\u0105 obecnie przez wie\u015b Danilo, w czasach staro\u017cytnych przez miasto Ridit\/ Municypium Riditarum (fot. F. Welc)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u2013 Od pocz\u0105tku frapuj\u0105ce by\u0142o to, \u017ce w murach kamiennych otaczaj\u0105cych \u015bredniowieczne groby odkryto wt\u00f3rnie u\u017cyte fragmenty dekoracji architektonicznej i du\u017c\u0105 kolumn\u0119, kt\u00f3re stanowi\u0142y wystr\u00f3j niezlokalizowanej dot\u0105d rzymskiej \u015bwi\u0105tyni \u2013 m\u00f3wi kierownik bada\u0144 ze strony polskiej dr hab. Fabian Welc, prof. ucz. z Instytutu Archeologii UKSW. \u2013 Sama wielko\u015b\u0107 tych element\u00f3w wskazywa\u0142a, \u017ce gdzie\u015b w pobli\u017cu cmentarza musia\u0142 znajdowa\u0107 si\u0119 monumentalny budynek, kt\u00f3ry wchodzi\u0142 w sk\u0142ad zespo\u0142u budowli okalaj\u0105cych forum dawnego miasta \u2013 po \u0142acinie municypium Riditarum<\/em>.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

Prze\u0142omowe odkrycie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na trop staro\u017cytnej \u015bwi\u0105tyni zesp\u00f3\u0142 prof. Welca natrafi\u0142 w ko\u0144cu wrze\u015bnia tego roku. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pod ko\u015bcio\u0142em \u015bw. Daniela i wok\u00f3\u0142 niego znajduj\u0105 si\u0119 pozosta\u0142o\u015bci budowli o masywnych murach, prostok\u0105tnym zarysie (20 x 10 m) z widocznym obramowaniem wej\u015bcia maj\u0105cym form\u0119 kolumnady.<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Znam tu ka\u017cde drzewo figowe, przeszukiwa\u0142em teren metr po metrze, bezskutecznie wypatruj\u0105c ruin forum i \u015bwi\u0105tyni \u2013 opowiada profesor Welc. \u2013 Pami\u0119tam dok\u0142adnie, by\u0142 to ostatni dzie\u0144 wrze\u015bnia i ostatni dzie\u0144 naszych prac, kiedy raz jeszcze znale\u017ali\u015bmy si\u0119 na usytuowanym ko\u0142o ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Daniela \u015bredniowiecznym cmentarzu. I nagle ujrzeli\u015bmy na ekranie georadaru bardzo wyra\u017any obraz wskazuj\u0105cy na obecno\u015b\u0107, cz\u0119\u015bciowo pod istniej\u0105cym ko\u015bcio\u0142em, monumentalnego za\u0142o\u017cenia architektonicznego. Wydaje si\u0119, \u017ce mieszka\u0144cy Danilo zapewne ju\u017c od czas\u00f3w \u015bredniowiecznych musieli wiedzie\u0107 o istnieniu staro\u017cytnej \u015bwi\u0105tyni. Traktuj\u0105c j\u0105 jako \u017ar\u00f3d\u0142o budulca, systematycznie dokonywali jej rozbi\u00f3rki, korzystaj\u0105c z element\u00f3w do budowy sarkofag\u00f3w, p\u0142yt nagrobnych czy pras do t\u0142oczenia oliwy, na co wskazuj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci tej budowli rozwleczone na obszarze dawnego \u015bredniowiecznego cmentarza.<\/p><\/blockquote>\n\n\n\n

\"\"
Iskrybowny rzymski ponik nagrobny znaleziony w trakcie wykopalisk z lat 50 \u2013 tych w pobli\u017cu ko\u015bcio\u0142a w Danilo, obecnie przechowywany w Muzeum w Szybeniku (fot. F. Welc)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

A wi\u0119c profesor Welc  \u2013 \u201enasz Indiana Jones\u201d mia\u0142 racj\u0119: wszystkie znajdowane od lat w pobli\u017cu ko\u015bcio\u0142a kamienne elementy architektoniczne by\u0142y pozosta\u0142o\u015bciami po okaza\u0142ej rzymskiej budowli. W sukurs naukowcom przysz\u0142a tak\u017ce, pozwalaj\u0105ca na dok\u0142adn\u0105 analiz\u0119 ukszta\u0142towania terenu, technologia lotniczego skanowania laserowego LIDAR. Wed\u0142ug dr Any Konestry, chorwackiego koordynatora projektu, pomog\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c ustali\u0107 usytuowanie nieznanych dot\u0105d rzymskich budynk\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie o przeznaczaniu mieszkalno \u2013 gospodarczym w rejonie ko\u015bcio\u0142a w Danilo.<\/p>\n\n\n\n

Fenomenalne odkrycie rzuca zupe\u0142nie nowe \u015bwiat\u0142o na histori\u0119 staro\u017cytnego Ridit i pozwala umiejscowi\u0107 forum, znajduj\u0105ce si\u0119 na skrzy\u017cowaniu g\u0142\u00f3wnych arterii komunikacyjnych, centralne miejsce w ka\u017cdym rzymskim mie\u015bcie. To zwie\u0144czenie trwaj\u0105cych od siedemdziesi\u0119ciu lat wykopalisk. Jest to pierwsze tego rodzaju odkrycie w Chorwacji od wielu lat. Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 uk\u0142ada\u0107 w logiczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Bo rozleg\u0142y budynek z dziedzi\u0144cem odkryty wiele lat temu i uznany za wille, okazuje si\u0119 elementem forum, podobnie jak relikty odkrytych wcze\u015bniej \u0142a\u017ani, kt\u00f3re obecnie mo\u017cna uzna\u0107 za \u0142a\u017anie publiczne – stanowi\u0105ce nieodzowny element infrastruktury rzymskiego miasta. Ju\u017c teraz jeste\u015bmy w stanie, z du\u017c\u0105 doz\u0105 prawdopodobie\u0144stwa, wskaza\u0107 na podstawie bada\u0144 zespo\u0142u prof. Fabiana Welca, gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce bazylika (s\u0105d) i kuria (rada miejska). <\/p>\n\n\n\n

\u015awi\u0105tynia Jowisza, Romy czy  Mitry?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wiemy ju\u017c dzi\u015b, \u017ce obecny XVIII-wieczny ko\u015bci\u00f3\u0142 pw. \u015aw. Daniela w Ridit zosta\u0142 zbudowany na fundamentach wcze\u015bniejszej, niewielkiej roma\u0144skiej chrze\u015bcija\u0144skiej \u015bwi\u0105tyni. A pod ni\u0105 – jak wynika z najnowszych bada\u0144 – znajdowa\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bnie najstarsza, rzymska \u015bwi\u0105tynia. I to na jej gruzach powsta\u0142 \u015bredniowieczny cmentarz, miejsce poch\u00f3wk\u00f3w mi\u0119dzy IX a XV wiekiem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment dekoracji rzymskiego sarkofagu znalezionego w pobli\u017cu ko\u015bcio\u0142a w Danilo, muzeum w Szybeniku (fot. F. Welc)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W przysz\u0142ym roku naukowcy maj\u0105 zamiar przeprowadzi\u0107 badania archeologiczne maj\u0105ce potwierdzi\u0107 rozpoznanie dokonane przy u\u017cyciu georadaru. Wiele pyta\u0144 nadal pozostaje bez odpowiedzi. Jakiemu b\u00f3stwu po\u015bwi\u0119cona by\u0142a staro\u017cytna \u015bwi\u0105tynia? Czy, jak mo\u017cna domniemywa\u0107, pochodzi z I-II w. n.e? Czy w okresie p\u00f3\u017anoantycznym zosta\u0142a przekszta\u0142cona w ko\u015bci\u00f3\u0142 wczesnochrze\u015bcija\u0144ski, jak si\u0119 cz\u0119sto zdarza\u0142o? Czy uda si\u0119 wydoby\u0107 elementy staro\u017cytnej \u015bwi\u0105tyni na \u015bwiat\u0142o dzienne, by w przysz\u0142o\u015bci udost\u0119pni\u0107 je zwiedzaj\u0105cym? W\u0142a\u015bnie z my\u015bl\u0105 o turystach ma wkr\u00f3tce powsta\u0107 park archeologiczny z zapleczem s\u0142u\u017c\u0105cym przysz\u0142ym badaniom w Danilo, w miejscu odkrycia staro\u017cytnego miasta Ridit.<\/p>\n\n\n\n

Multidyscyplinarny projekt w chorwackiej wiosce Danilo, prowadzony od 2019 r. przez badaczy z Instytutu Archeologii UKSW, Instytutu Archeologii w Zagrzebiu oraz Muzeum w Szybeniku, jest <\/strong>finansowany przez NCN (nr grantu 2020\/37\/B\/HS3\/02458) przy wsp\u00f3\u0142udziale chorwackiego Instytutu Archeologii.<\/strong><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Monumentalna budowla sprzed prawie 2000 lat znajduje si\u0119 pod XVIII wiecznym ko\u015bcio\u0142em \u2013 to prze\u0142omowe odkrycie, z pomoc\u0105 georadaru i skanera laserowego LIDAR, jest dzie\u0142em polsko-chorwackiego zespo\u0142u archeolog\u00f3w, z dr. hab. Fabianem Welcem, prof. ucz., prowadz\u0105cym wykopaliska w Dalmacji. Male\u0144k\u0105 wiosk\u0119 Danilo dzieli zaledwie 15 km od nadmorskiego kurortu \u0160ibenik. To tu, w latach 50. […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":19366,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"kategorie_badania_i_nauka":[65],"class_list":["post-19319","badania_i_nauka","type-badania_i_nauka","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_badania_i_nauka-osiagniecia"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/19319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka"}],"about":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/badania_i_nauka"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/19319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":24234,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/19319\/revisions\/24234"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/19366"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=19319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_badania_i_nauka","embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_badania_i_nauka?post=19319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}