<\/p>\n\n\n\n
Co zrobi\u0107, \u017ceby \u017cy\u0107 d\u0142u\u017cej i starze\u0107 si\u0119 zdrowiej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n – Oczekujemy jakiej\u015b cudownej recepty, a powinni\u015bmy zastosowa\u0107 si\u0119 do wielu zalece\u0144 naszych rodzic\u00f3w i dziadk\u00f3w w tym s\u0142ynnego \u201eruch to zdrowie!\u201d. Okazuje si\u0119, \u017ce mo\u017cemy mie\u0107 realny wp\u0142yw na jako\u015b\u0107 starzenia si\u0119 i choroby zwi\u0105zane z wiekiem. Dwie godziny ruchu w tygodniu to absolutne minimum. Nie musimy by\u0107 wyczynowymi sportowcami, wystarczy wysi\u0105\u015b\u0107 trzy przystanki wcze\u015bniej. Chodzi o regularny ruch. Powinni\u015bmy dba\u0107 te\u017c o trening umys\u0142u. Je\u017celi nawet nie zapobiegniemy chorobie Alzheimera czy Parkinsona, to z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem op\u00f3\u017animy ich wyst\u0105pienie.<\/p>\n\n\n\n Dieta bogata w naturalne antyoksydanty to podstawa. Mniej mi\u0119sa – czerwone zosta\u0142o wpisane na list\u0119 czynnik\u00f3w sprzyjaj\u0105cych rakowi jelita grubego – wi\u0119cej kolorowych warzyw i owoc\u00f3w. A wi\u0119c m.in. marchewka, broku\u0142y<\/a> i pomidory, zielona fasolka i zielona herbata. A tak\u017ce jagody, bor\u00f3wki i maliny \u2013 prawdziwa kopalnia antyoksydant\u00f3w! Zamiast gar\u015bci zjedzonych na zapas suplement\u00f3w, winogrona albo czerwone wino (cho\u0107 pite z umiarem!)<\/a>, bogate w naturalny miks r\u00f3\u017cnych substancji, w tym resweratrol. Jego dobroczynny wp\u0142yw na ludzki organizm naukowcy skojarzyli z fenomenem francuskiej kuchni. Francuzi jedz\u0105 do\u015b\u0107 t\u0142usto, a przy tym nie najgorzej \u017cyj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym elementem uwa\u017canej za najzdrowsz\u0105, diety \u015br\u00f3dziemnomorskiej s\u0105\u2026 stosunki mi\u0119dzyludzkie. Zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad tym co jedz\u0105 Grecy czy W\u0142osi, nie my\u015blimy o tym, jak jedz\u0105 i pij\u0105. Nie stroni\u0105c od alkoholu, u\u017cywaj\u0105 go z umiarem, jedz\u0105 w towarzystwie, niespiesznie. Cz\u0142owiek jest zwierz\u0119ciem spo\u0142ecznym, statystycznie rzecz ujmuj\u0105c osoby samotne umieraj\u0105 wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n D\u0142ugowieczno\u015bci\u0105 i starzeniem zainteresowa\u0142 si\u0119 Pan jako m\u0142ody naukowiec\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Od dawna \u0142\u0105cz\u0119 zainteresowanie medycyn\u0105 i biotechnologi\u0105. Szukaj\u0105c zwi\u0105zanego z biologi\u0105 molekularn\u0105 pomys\u0142u na doktorat, znalaz\u0142em w warszawskim Centrum Medycznym Kszta\u0142cenia Podyplomowego projekt dotycz\u0105cy genetyki starzenia i d\u0142ugowieczno\u015bci. Ten projekt w pewnym zakresie sta\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej cz\u0119\u015bci\u0105<\/a> obejmuj\u0105cego oko\u0142o 5000 os\u00f3b powy\u017cej 60 roku \u017cycia, jednego z najwi\u0119kszych europejskich interdyscyplinarnych projekt\u00f3w badawczych po\u015bwi\u0119conych starzeniu si\u0119, programu Polsenior. W naszym zespole badali\u015bmy materia\u0142 genetyczny ponad 100 os\u00f3b stuletnich i starszych, we wsp\u00f3\u0142pracy z warszawskim Mi\u0119dzynarodowym Instytutem Biologii Molekularnej i Kom\u00f3rkowej.<\/p>\n\n\n\n Jakie wnioski wynikaj\u0105 z Pa\u0144skich bada\u0144?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – \u017be stulatkowie s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowani genetycznie i trudno wychwyci\u0107 jak\u0105\u015b prawid\u0142owo\u015b\u0107. Nasze badanie wskaza\u0142o natomiast na pewn\u0105, maj\u0105c\u0105 prawdopodobnie zwi\u0105zek z d\u0142ugowieczno\u015bci\u0105, odmian\u0119 genu ERCC2<\/em><\/a>, b\u0119d\u0105c\u0105 elementem jednego z wielu, istniej\u0105cych w naszym organizmie, system\u00f3w naprawy DNA nazywanego NER. Nasze odkrycie, cho\u0107 nie prze\u0142omowe, by\u0142o dobrym wskazaniem, \u017ce badanie mechanizm\u00f3w naprawy DNA to dobry pomys\u0142. By\u0142 to w pewnym sensie kolejny puzzel do uk\u0142adanki o roli naprawy DNA w starzeniu cz\u0142owieka.<\/p>\n\n\n\n Czy nasz organizm potrafi sam naprawia\u0107 uszkodzone geny?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Tak, wszyscy mamy systemy naprawcze. Niewykluczone, \u017ce u niekt\u00f3rych ludzi te systemy dzia\u0142aj\u0105 sprawniej, a u innych nieco gorzej. Gdyby uda\u0142o nam si\u0119 odkry\u0107 jakie odmiany gen\u00f3w<\/a> sprawiaj\u0105, \u017ce systemy te dzia\u0142aj\u0105 sprawniej, by\u0107 mo\u017ce wiedzieliby\u015bmy, kto zestarzeje si\u0119 w lepszej kondycji. I na odwr\u00f3t, gdyby kto\u015b wiedzia\u0142 \u017ce ma \u201ez\u0142e\u201d odmiany genetyczne, m\u00f3g\u0142by bardziej o siebie zadba\u0107.<\/p>\n\n\n\n S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy \u017cyj\u0105 a\u017c nazbyt roztropnie i nieustannie si\u0119 lecz\u0105, inni za\u015b, wr\u0119cz przeciwnie, a \u017cyj\u0105 d\u0142ugo i nie najgorzej\u2026 Czyli je\u015bli kto\u015b odziedziczy\u0142 sprawny system naprawy w\u0142asnego DNA to hulaj dusza, piek\u0142a nie ma?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Absolutnie nie. Na nasze zdrowie, w tym na starzenie si\u0119, ogromny wp\u0142yw ma spos\u00f3b \u017cycia. Je\u015bli kto\u015b mia\u0142by \u201edobre\u201d geny, nie znaczy to wcale, \u017ce mo\u017ce o siebie nie dba\u0107. Cukrzyca, nowotwory, choroby serca, oty\u0142o\u015b\u0107 s\u0105 wyra\u017anie powi\u0105zane ze stylem \u017cycia. Ale geny nie s\u0105 wyrokiem. One s\u0105 fundamentem. I im fundament gorszy, tym bardziej trzeba post\u0119powa\u0107 tak, \u017ceby ten dom, jakim jest nasz organizm, by\u0142 mieszkalny. Biogerontolodzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce starzenie to proces zale\u017cny od gen\u00f3w w ok. 25 proc. Wiedza o naszym genetycznym tle to informacja jak \u017cy\u0107 w jak najlepszym zdrowiu. W przypadku niekt\u00f3rych nowotwor\u00f3w, m\u00f3wimy o czynnikach ryzyka. Ale to ci\u0105gle tylko i a\u017c prawdopodobie\u0144stwo rozwoju wypadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Jest jaki\u015b l\u0119k przed badaniami, prze\u015bwiadczenie, by za nie robi\u0107 bada\u0144 na wyrost…<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Znam to b\u0142\u0119dne przekonanie, ale wiele nowotwor\u00f3w wcze\u015bnie wykrytych jest w pe\u0142ni uleczalnych, za\u015b czekaj\u0105c a\u017c nowotwory dadz\u0105 objawy, zmniejszamy szans\u0119 skutecznego leczenia, a mo\u017ce i prze\u017cycia. Dlatego niezmiernie wa\u017cna jest profilaktyka, a w przysz\u0142o\u015bci – znacznie szersza ni\u017c dzisiaj profilaktyka genetyczna.<\/p>\n\n\n\n Czy jest w tej chwili w Polsce dost\u0119pna?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Tak, np. w przypadku rak\u00f3w piersi, jajnik\u00f3w, raka jelita grubego, w zale\u017cno\u015bci od wywiadu rodzinnego tj. informacji czy kto\u015b z bliskiej rodziny chorowa\u0142 ju\u017c na t\u0119 chorob\u0119, niekt\u00f3re badania s\u0105 finansowane przez NFZ. Dost\u0119p do bada\u0144 genetycznych, r\u00f3wnie\u017c w przypadku chor\u00f3b rzadkich, jest coraz lepszy. A jednak polscy seniorzy wci\u0105\u017c nie s\u0105 obj\u0119ci tak\u0105 opiek\u0105, jak by\u0107 powinni.<\/p>\n\n\n\n Nie wiem, czy wystarczaj\u0105co u\u015bwiadamia si\u0119 studentom, \u017ce starszy pacjent to przede wszystkim cz\u0142owiek, a nie numer z jednostk\u0105 chorobow\u0105. To fundamentalne, by przesta\u0107 traktowa\u0107 pacjent\u00f3w przedmiotowo, w spos\u00f3b pozbawiony empatii. By\u0107 mo\u017ce pacjent umrze, ale spos\u00f3b w jaki personel medyczny b\u0119dzie towarzyszy\u0142 odchodzeniu jest kluczowy dla ludzkiej godno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Absolutnie nie pochwalam, ale rozumiem sk\u0105d si\u0119 bierze ten brak empatii<\/a>. Z przepracowania, zbyt ma\u0142ego personelu, zbyt wielu pacjent\u00f3w. Braku wsparcia finansowego. Pokutuj\u0105cego wci\u0105\u017c prze\u015bwiadczenia, \u017ce osoba starsza musi chorowa\u0107, a je\u015bli choruje to zapewne nied\u0142ugo umrze. A przecie\u017c staro\u015b\u0107 mo\u017ce, ale nie musi nieroz\u0142\u0105cznie \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z chorob\u0105 i cierpieniem. Idea\u0142em jest starzenie si\u0119 zdrowe. S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy nigdy nie zachorowali na \u017cadne powa\u017cne choroby zwi\u0105zane z wiekiem: zawa\u0142y, nowotwory, inni, kt\u00f3rzy zachorowali, nawet w m\u0142odym wieku, ale wyzdrowieli i do\u017cyli s\u0119dziwego wieku i trzecia grupa os\u00f3b, u kt\u00f3rych te choroby pojawi\u0142y si\u0119 bardzo p\u00f3\u017ano np. po 90. roku \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n Czyli trudno znale\u017a\u0107 jak\u0105\u015b jedn\u0105 jedyn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Statystyki wskazuj\u0105, \u017ce do\u017cycie stu lat i wi\u0119cej jest ma\u0142o prawdopodobne, a znalezienie konkretnych, bardzo rzadko wyst\u0119puj\u0105cych gen\u00f3w jest niezbyt prawdopodobne ju\u017c na starcie. Mimo to znamy dzi\u015b oko\u0142o 600 gen\u00f3w powi\u0105zanych z d\u0142ugowieczno\u015bci\u0105. \u201ePorozrzucanych\u201d pomi\u0119dzy populacjami. W jednych wyst\u0119puj\u0105, w innych nie. Na po\u0142udniu W\u0142och, na Sardynii, Sycylii, \u017cyj\u0105 grupy os\u00f3b d\u0142ugowiecznych, a u cz\u0119\u015bci z nich <\/a>nie znaleziono kojarzonej z d\u0142ugowieczno\u015bci\u0105 odmiany genu APOE<\/em> odpowiedzialnego za metabolizm lipid\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Starzejemy si\u0119 od chwili narodzin. Odpowied\u017a na pytanie, dlaczego si\u0119 starzejemy jest natomiast skomplikowana, ale najprawdopodobniej du\u017ce znaczenie ma to, \u017ce kumuluj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne uszkodzenia DNA, bia\u0142ek i lipid\u00f3w. Tak jakby si\u0119 zu\u017cywa\u0142 samoch\u00f3d naszego \u017cycia. I od tego, czy i w jaki spos\u00f3b o ten samoch\u00f3d \u017cycia zadbamy, b\u0119dzie zale\u017ce\u0107 jak d\u0142ugo i w jakim stanie b\u0119dzie \u201eje\u017adzi\u0142\u201d po \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n Jakie czynniki wp\u0142ywaj\u0105 na uszkadzanie DNA?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Promieniowanie ultrafioletowe, sk\u0142adniki przetworzonej \u017cywno\u015bci. R\u00f3wnie\u017c zbyt du\u017ca ilo\u015b\u0107 cukru, kt\u00f3ry <\/a>(w uproszczeniu) atakuje struktury bia\u0142ek i lipid\u00f3w. Przed powsta\u0142ymi w ich wyniku produktami o akronimie AGEs<\/a> organizm nie potrafi si\u0119 broni\u0107. Bardzo wa\u017cnym elementem uszkadzaj\u0105cym kwasy nukleinowe, bia\u0142ka s\u0105 wolne rodniki, przed kt\u00f3rymi broni\u0105 nas antyoksydanty. Z promieniowaniem rentgenowskim i gamma mamy do czynienia na co dzie\u0144 stosunkowo rzadko, ale cz\u0119\u015bciej ze \u017ale przechowywan\u0105 \u017cywno\u015bci\u0105. Powstaj\u0105 w niej grzyby ple\u015bniowe. Wytwarzane przez nie toksyczne zwi\u0105zki uszkadzaj\u0105 m.in. nasze kwasy nukleinowe i przyczyniaj\u0105 si\u0119 do rozwoju nowotwor\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Jest jeszcze stres kom\u00f3rkowy<\/a>, z kt\u00f3rym wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 m.in. choroby autoimmunologiczne. Geny s\u0105 bowiem pewn\u0105 skomplikowan\u0105 sieci\u0105 wzajemnych powi\u0105za\u0144. A ten d\u0142ugotrwa\u0142y stres rozregulowuje precyzyjn\u0105 maszyneri\u0119 kom\u00f3rkow\u0105<\/a> .<\/p>\n\n\n\n Od czego zale\u017cy czy nasz system naprawczy zadzia\u0142a i na ile skutecznie zadzia\u0142a?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Mamy kilka system\u00f3w naprawy specjalizuj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych uszkodzeniach DNA. Je\u015bli organizm wykryje uszkodzenie DNA, co mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do czujnika w samochodzie sygnalizuj\u0105cego, \u017ce samoch\u00f3d nale\u017cy odda\u0107 do serwisu, rozpoczyna si\u0119 wieloetapowy proces usuwania uszkodzenia. Jedna kom\u00f3rka jest w stanie w ci\u0105gu doby sama naprawi\u0107 kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy uszkodze\u0144. S\u0105 jednak takie, kt\u00f3re niezauwa\u017cenie potrafi\u0105 prze\u015blizn\u0105\u0107 si\u0119 przez sito naprawcze. Wtedy kom\u00f3rka, obci\u0105\u017cona dodatkowo baga\u017cem genetycznym, z akumuluj\u0105cymi si\u0119 uszkodzeniami, mo\u017ce wej\u015b\u0107 na drog\u0119 nowotworzenia. Z wiekiem nasze, mniej sprawne, mechanizmy naprawcze mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 ze zm\u0119czonym, starym mechanikiem, kt\u00f3rego skuteczno\u015b\u0107 s\u0142abnie.<\/p>\n\n\n\n Jakie wyprzedzaj\u0105ce ruchy mo\u017cemy wykona\u0107, by zd\u0105\u017cy\u0107 na czas przed chorob\u0105?<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Nie wszystkie choroby wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z uszkodzeniami DNA. Niekt\u00f3rzy w genach szukaj\u0105 odpowiedzi na wszystko. Jedno jest pewne. Im lepiej zbadamy, po\u015brednicz\u0105ce pomi\u0119dzy dzia\u0142aniem \u015brodowiska a odpowiedzi\u0105 na poziomie gen\u00f3w, mechanizmy epigenetyczne, tym wi\u0119cej b\u0119dziemy wiedzieli o tym, jak dzia\u0142a nasz organizm. O ile na nasze geny (na razie) wielkiego wp\u0142ywu nie mamy, mo\u017cemy je co najwy\u017cej bada\u0107, o tyle na mechanizmy epigenetyczne ju\u017c tak, poniewa\u017c mo\u017cna je modyfikowa\u0107 stylem \u017cycia. Chodzi o to, by ubiec choroby u ich podstaw. Dzi\u015b jeste\u015bmy o krok od rewolucji genomowej w medycynie, kt\u00f3ra oznacza wykorzystanie wiedzy w diagnostyce i leczeniu chor\u00f3b. By\u0107 mo\u017ce w przysz\u0142o\u015bci badaniem typowym, nie tylko ze wzgl\u0119du na znane obci\u0105\u017cenia rodzinne, b\u0119dzie analiza ca\u0142ego genomu. Ja sam chcia\u0142bym rozszerzy\u0107 moje badania na choroby zwi\u0105zane ze sposobem \u017cycia. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105 mnie badanie gen\u00f3w naprawy DNA w m.in. w nowotworach, cukrzycy i chorobach serca.<\/p>\n\n\n\n W nowo wybudowanym gmachu wydzia\u0142u Medycznego. Collegium Medicum b\u0119dzie mo\u017cliwe zar\u00f3wno prowadzenie bada\u0144 jak i dzielenie si\u0119 wiedz\u0105, co jest Pa\u0144sk\u0105 pasj\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n – Nasz wydzia\u0142 ma m\u0142od\u0105, pe\u0142n\u0105 energii kadr\u0119, kt\u00f3ra chce uczy\u0107 w spos\u00f3b nowoczesny, patrzy\u0107 na student\u00f3w indywidualnie. Wszystko jest tu nowe: sam budynek wydzia\u0142u, ko\u0142a, projekty naukowe, wyposa\u017cenie sal i laboratori\u00f3w. Mo\u017ce zabrzmi to do\u015b\u0107 g\u00f3rnolotnie, ale ma nic bardziej fascynuj\u0105cego ni\u017c odkrywanie tajemnicy \u017cycia. To wspania\u0142a przygoda, kt\u00f3ra wci\u0105ga i uzale\u017cnia. Wyk\u0142adaj\u0105c r\u00f3wnie\u017c na Uniwersytecie Trzeciego Wieku zauwa\u017cam, \u017ce moich s\u0142uchaczy \u0142\u0105czy wyj\u0105tkowa otwarto\u015b\u0107 na nowinki naukowe, ciekawo\u015b\u0107 i dociekliwo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/uksw.edu.pl\/wmcm\/wp-content\/uploads\/2022\/10\/Polosak.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n