{"id":25399,"date":"2023-03-17T13:10:18","date_gmt":"2023-03-17T12:10:18","guid":{"rendered":"https:\/\/uksw.edu.pl\/?post_type=badania_i_nauka&p=25399"},"modified":"2023-03-17T13:10:18","modified_gmt":"2023-03-17T12:10:18","slug":"od-kopernika-do-inflacji-kosmicznej","status":"publish","type":"badania_i_nauka","link":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/badania-i-nauka\/od-kopernika-do-inflacji-kosmicznej\/","title":{"rendered":"Od Kopernika do inflacji kosmicznej"},"content":{"rendered":"\n

Jaki by\u0142 pocz\u0105tek Wszech\u015bwiata? Co zmieni\u0142o si\u0119 w astronomii od czas\u00f3w Miko\u0142aja Kopernika? Dlaczego szukanie planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym to polska specjalno\u015b\u0107? \u2013 na te i inne pytania odpowiada\u202fdr Micha\u0142 Artymowski, adiunkt w Instytucie Nauk Fizycznych na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UKSW,\u202fz okazji Dnia Nauki\u202fPolskiej.<\/strong>\u202f\u00a0\u202f\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\u2013 W tym roku Dzie\u0144 Nauki Polskiej przypada w dniu 550. rocznicy urodzin Miko\u0142aja Kopernika i z tej okazji ca\u0142y rok 2023 zosta\u0142 og\u0142oszony Rokiem Miko\u0142aja Kopernika. Ten wielki uczony odebra\u0142 Ziemi szczeg\u00f3lne miejsce we Wszech\u015bwiecie\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u2013 Do czas\u00f3w Kopernika istnia\u0142o filozoficzne i religijne przekonanie, \u017ce Ziemia musi by\u0107 \u202fjego\u202fcentrum. To\u202fnie podlega\u0142o dyskusji.\u202fLudziom wydawa\u0142o si\u0119 to oczywiste, bo, \u017cyj\u0105c na Ziemi, nieuzbrojonym okiem widzieli, podobnie jak my dzi\u015b, tylko male\u0144ki wycinek Wszech\u015bwiata. Ale stan\u0119li przed takim oto problemem: gdy patrzyli na Merkurego i Wenus,\u202fczyli planety znajduj\u0105ce si\u0119 bli\u017cej S\u0142o\u0144ca ni\u017c Ziemia, szukali wyt\u0142umaczenia dla istnienia wyj\u0105tkowo dziwnych orbit, po kt\u00f3rych planety mia\u0142y\u202f wok\u00f3\u0142 niej kr\u0105\u017cy\u0107. Dzi\u015b wiemy, \u017ce poruszaj\u0105 si\u0119\u202fone\u202fpo orbitach wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca, ale przed Kopernikiem stworzono skomplikowan\u0105, a z czasem coraz bardziej zagmatwan\u0105 teori\u0119 dla uzasadnienia modelu geocentrycznego.\u202fSta\u0142o si\u0119 jasne, \u017ce potrzebna jest\u202fca\u0142kowita zmiana sposobu my\u015blenia o problemie, kt\u00f3ry, go radykalnie upro\u015bci. I zrobi\u0142 to Miko\u0142aj Kopernik, czyni\u0105c za\u0142o\u017cenie, \u017ce to nie\u202fS\u0142o\u0144ce\u202fobraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 Ziemi,\u202flecz odwrotnie.\u202fCo zosta\u0142o\u202fprzedstawione niekoniecznie jako filozoficzne wyzwanie rzucone teorii geocentrycznej, ale jako metoda obliczeniowa, pozwalaj\u0105ca w bardzo prosty spos\u00f3b wyt\u0142umaczy\u0107 ruch Merkurego\u202fi\u202fWenus.\u202fWystarczy\u0142a zmiana pocz\u0105tkowych za\u0142o\u017ce\u0144.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fStworzenie metody obliczeniowej przybli\u017caj\u0105cej nas do Prawdy by\u0142o dla wsp\u00f3\u0142czesnych Kopernikowi\u202fzapewne\u202f\u0142atwiejsze do przyj\u0119cia ni\u017c\u202fzmiana\u202fdoktryny\u202ffilozoficznej?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fKopernik by\u0142 cz\u0142owiekiem \u015bwiat\u0142ym, kt\u00f3ry studiowa\u0142 na uniwersytetach w Padwie, Bolonii i Rzymie. Prawdziwy cz\u0142owiek renesansu, jednocze\u015bnie doskonale rozumia\u0142 realia polityczne\u202fswoich czas\u00f3w.\u202f <\/p>\n\n\n\n

W\u00f3wczas, w czasach renesansu, rodzi\u0142a si\u0119 nowoczesna, w dzisiejszym rozumieniu, nauka.\u202f\u202fTeoria, kt\u00f3ra pozwala\u0142a na\u202fpoznanie\u202frzeczywisto\u015bci. Poparta seri\u0105 obserwacji, eksperyment\u00f3w, kt\u00f3rych wyniki\u202fmia\u0142y j\u0105\u202fpotwierdzi\u0107\u202flub jej zaprzeczy\u0107.\u202fKopernik u\u017cy\u0142 metody, kt\u00f3r\u0105 naukowcy uznaliby dzi\u015b za niezwykle nowoczesn\u0105. Pokaza\u0142, \u017ce w spos\u00f3b nies\u0142ychanie prosty mo\u017cna opisa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra wydawa\u0142a\u202fsi\u0119 tak z\u0142o\u017cona.\u202fKopernik z pokor\u0105 d\u0105\u017cy\u0142 do coraz lepszego przybli\u017cenia rzeczywisto\u015bci swoim modelem. Ale nie twierdzi\u0142, \u017ce jest to model jedyny.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fAstronom, matematyk, prawnik, lekarz, ekonomista. Nasz Leonardo da Vinci.\u202fCho\u0107 my go znamy przede wszystkim jako tego, kt\u00f3ry wstrzyma\u0142 S\u0142o\u0144ce i ruszy\u0142 Ziemi\u0119\u2026<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

Intuicja i doskona\u0142a znajomo\u015b\u0107 matematyki i fizyki doprowadzi\u0142y go do przyj\u0119cia, sformu\u0142owanej dopiero przez Galileusza, zasady wzgl\u0119dno\u015bci ruchu. Nieznane w\u00f3wczas poj\u0119cie uk\u0142adu odniesienia, czyli opisu ruchu w zale\u017cno\u015bci od tego, wzgl\u0119dem czego odnosimy ten ruch, okaza\u0142o si\u0119 kluczowe dla rozwik\u0142ania problemu ruchu cia\u0142 niebieskich. Dopiero w dwa wieki po Koperniku, zainspirowany jego badaniami Newton, sformu\u0142owa\u0142 prawo powszechnego ci\u0105\u017cenia.<\/p>\n\n\n\n

Jako naukowiec Miko\u0142aj Kopernik interesowa\u0142 si\u0119\u202fmi\u0119dzy innymi ekonomi\u0105, chocia\u017cby\u202fproblemem pieni\u0105dza. Zastanawia\u0142\u202fsi\u0119,\u202fdlaczego i w jaki spos\u00f3b pieni\u0105dz gorszej jako\u015bci, wypiera z rynku ten\u202flepszy, doprowadzaj\u0105c do os\u0142abienia jego warto\u015bci i inflacji. Tak\u017ce i dzi\u015b, gdy mamy wyra\u017any problem z utrat\u0105 warto\u015bci pieni\u0105dza, Miko\u0142aj Kopernik m\u00f3g\u0142by mie\u0107\u202fco\u015b m\u0105drego do powiedzenia.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fAle wszystkie dzie\u0142a Kopernika\u202fna 200 lat trafi\u0142y na\u202fIndeks\u202fKsi\u0105g\u202fZakazanych.<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fPrzekonanie o naszej wyj\u0105tkowo\u015bci we Wszech\u015bwiecie jest przejawem naturalnej ludzkiej pychy. Trudno nam przyzna\u0107, \u017ce Ziemia nie jest wyj\u0105tkowym miejscem w przestworzach\u202fKosmosu.\u202f <\/p>\n\n\n\n

Po Koperniku pojawi\u0142 si\u0119 Giordano Bruno, kt\u00f3ry zasugerowa\u0142,\u202f\u017ce nie tylko Ziemia nie jest centrum\u202fUk\u0142adu\u202fS\u0142onecznego.\u202fTak\u017ce\u202finne gwiazdy, kt\u00f3re widzimy na niebie, s\u0105, wbrew powszechnym wyobra\u017ceniom ludzi wsp\u00f3\u0142czesnych Kopernikowi,\u202fbardzo podobne do S\u0142o\u0144ca.\u202fCo\u202fr\u00f3wnie\u017c naszemu\u202fS\u0142o\u0144cu\u202fodbiera status wyj\u0105tkowego obiektu. Giordano Bruno\u202fs\u0105dzi\u0142,\u202f\u017ce wok\u00f3\u0142 innych gwiazd, tak jak Ziemia wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca,\u202fr\u00f3wnie\u017c mog\u0105 kr\u0105\u017cy\u0107 planety, co potwierdzi\u0142o si\u0119\u202fdopiero w XX wieku.\u202fAle to\u202fKopernik rozpocz\u0105\u0142 rewolucj\u0119 w naszych g\u0142owach. U\u015bwiadomili\u015bmy sobie, \u017ce\u202fZiemia jest\u202ftylko\u202fjedn\u0105 z wielu planet,\u202fkt\u00f3ra kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 jednej z wielu gwiazd, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 w jednej z wielu galaktyk.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fGiordano Bruno by\u0142\u202fchyba\u202fbardziej filozofem i wizjonerem ni\u017c matematykiem czy fizykiem?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fTym bardziej trzeba chyli\u0107 czo\u0142a\u202fprzed trafno\u015bci\u0105 jego przypuszcze\u0144. Mia\u0142\u202fniewiele\u202fdanych, z kt\u00f3rych m\u00f3g\u0142\u202fwywie\u015b\u0107\u202fswoje\u202fteorie, a\u202fjednak\u202fto, co powiedzia\u0142, potwierdzi\u0142y eksperymenty przeprowadzone setki lat p\u00f3\u017aniej. Jeszcze w czasach renesansu\u202fsceptycznie przyjmowano rewelacje, kt\u00f3re przeczy\u0142y temu, co dla ka\u017cdego cz\u0142owieka by\u0142o oczywiste.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n

Ale\u202fi\u202fKopernik,\u202f<\/strong>zanurzony zar\u00f3wno w tradycji filozofii staro\u017cytnej jak i tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej, w swojej teorii uk\u0142adu s\u0142onecznego\u202fszuka\u0142 form idealnych\u202fi pope\u0142nia\u0142 b\u0142\u0119dy.\u202fBy\u0142\u202fna przyk\u0142ad\u202fprzekonany, \u017ce planety musz\u0105 kr\u0105\u017cy\u0107 wok\u00f3\u0142 S\u0142o\u0144ca po idealnie kulistych orbitach, cho\u0107 dzi\u015b mo\u017cna, za pomoc\u0105 obserwacji astronomicznych,\u202fwykaza\u0107, \u017ce wszystkie planety i inne cia\u0142a niebieskie, podr\u00f3\u017cuj\u0105 po tzw. krzywych sto\u017ckowych. Wi\u0119c i Kopernik by\u0142 niewolnikiem pewnych za\u0142o\u017ce\u0144 filozoficznych.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fJakimi narz\u0119dziami\u202fdysponowa\u0142?\u202fRomantycy m\u00f3wili o\u202f\u201eszkie\u0142ku i oku\u201d, ale\u202fjemu musia\u0142o chyba wystarczy\u0107 wy\u0142\u0105cznie\u202foko?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fKopernik prowadzi\u0142 obserwacje\u202fi\u202fwykonywa\u0142 eksperymenty fizyczne. Mia\u0142\u202fdo dyspozycji\u202fcyrkiel, zegar s\u0142oneczny i astrolabium (przyrz\u0105d u\u017cywany w nawigacji do pocz\u0105tk\u00f3w XVIII wieku, s\u0142u\u017c\u0105cy do wyznaczania po\u0142o\u017cenia cia\u0142 niebieskich nad horyzontem).\u202fIstnieje hipoteza, \u017ce\u202fu\u017cywa\u0142\u202fr\u00f3wnie\u017c\u202fprostego przyrz\u0105du optycznego, znanego jako\u202fcamera<\/em>\u202fobscura<\/em>, pierwowz\u00f3r\u202fdzisiejszego aparatu fotograficznego.\u202fKopernik\u202fwykorzystywa\u0142 te\u017c\u202ftabele astronomiczne, dzi\u0119ki kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 notowa\u0107 regularno\u015bci w ruchu cia\u0142 niebieskich i ruch cia\u0142 niebieskich na niebie, ale\u202fto\u202fdopiero Galileusz, obro\u0144ca teorii\u202fkopernika\u0144skiej,\u202fskonstruowa\u0142 pierwszy teleskop.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n

Obserwacje astronomiczne s\u0105\u202f jednak\u202fdalece starsze ni\u017c wynalezienie teleskopu. Ju\u017c w staro\u017cytnym Egipcie kap\u0142ani byli w stanie przewidzie\u0107 za\u0107mienia S\u0142o\u0144ca. Rzymski podb\u00f3j Macedonii by\u0142 mo\u017cliwy mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce jeden z rzymskich genera\u0142\u00f3w, wykorzysta\u0142 wiedz\u0119 o maj\u0105cym nast\u0105pi\u0107\u202fza\u0107mieniu\u202fS\u0142o\u0144ca\u202fw dniu bitwy, wzbudzaj\u0105c strach w\u202fzabobonnych\u202fMacedo\u0144czykach.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fCzego dowiedzieli\u015bmy si\u0119 o Wszech\u015bwiecie po Koperniku?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fOd czas\u00f3w Kopernika u\u015bwiadomili\u015bmy sobie, \u017ce w samej naszej galaktyce s\u0105 setki miliard\u00f3w gwiazd.\u202fMy sami widzimy tylko bardzo jasne gwiazdy,\u202fb\u0119d\u0105ce fragmentem naszej galaktyki. Znajduj\u0105 si\u0119\u202fkilkaset lat \u015bwietlnych od\u202fZiemi,\u202fczyli stosunkowo blisko naszej planety.\u202fPrzewa\u017caj\u0105 gwiazdy, kt\u00f3rych nie mo\u017cemy obserwowa\u0107 inaczej jak tylko za pomoc\u0105 teleskopu. Sama tylko nasza galaktyka od jednego do drugiego ko\u0144ca jest\u202frozleg\u0142a\u202fna 100.000 lat \u015bwietlnych.\u202fMo\u017cemy\u202fjednak\u202fkierowa\u0107 nasze teleskopy\u202ftak\u017ce\u202fw kierunku innych galaktyk. Zda\u0107 sobie spraw\u0119,\u202f\u017ce ca\u0142y Wszech\u015bwiat\u202fjest ich\u202fpe\u0142en,\u202fza\u015b w\u202ftej jego cz\u0119\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy zobaczy\u0107, znajduj\u0105 si\u0119 setki miliard\u00f3w galaktyk. A\u202fw ka\u017cdej z nich setki miliard\u00f3w gwiazd. Od czas\u00f3w Kopernika\u202fstale uzmys\u0142awiamy\u202fsobie, \u017ce nasze jedno S\u0142o\u0144ce jest gwiazd\u0105 jakich wiele w ca\u0142ym Wszech\u015bwiecie.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fJaki jest wk\u0142ad polskich naukowc\u00f3w w astronomi\u0119?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fNa prze\u0142omie XX i XXI wieku\u202fastronomowie\u202fzastanawiali\u202fsi\u0119 czy planety w naszym\u202fUk\u0142adzie\u202fS\u0142onecznym s\u0105 jedynymi planetami we\u202fWszech\u015bwiecie.\u202fA\u202fskoro S\u0142o\u0144ce okaza\u0142o si\u0119 typow\u0105 gwiazd\u0105,\u202fzacz\u0119to\u202fprzypuszcza\u0107, \u017ce\u202fWszech\u015bwiat powinien by\u0107 pe\u0142en planet. Zagadnieniem tym zainteresowali si\u0119 polscy badacze. Szczeg\u00f3lnie prof.\u202fAleksander\u202fWolszczan, nasz s\u0142ynny astronom, kt\u00f3ry na\u202fPennsylvania\u202fState\u202fUniversity\u202fzajmuje si\u0119 mi\u0119dzy innymi obserwacj\u0105\u202fegzoplanet,\u202fczyli planet\u202fznajduj\u0105cych\u202fsi\u0119\u202fpoza uk\u0142adem s\u0142onecznym. Jako pierwszy\u202fodkry\u0142\u202fplanety\u202fspoza Uk\u0142adu\u202fS\u0142onecznego,\u202fkr\u0105\u017c\u0105ce\u202fwok\u00f3\u0142 martwej gwiazdy nazywanej gwiazd\u0105 neutronow\u0105.\u202f <\/p>\n\n\n\n

Niestety\u202fnagrod\u0119 Nobla przyznano naukowcom, kt\u00f3rzy odkryli pierwsze\u202fegzoplanety\u202fporuszaj\u0105ce si\u0119\u202fwok\u00f3\u0142\u202f\u201ezwyk\u0142ej\u201d,\u202fpodobnej do naszego S\u0142o\u0144ca,\u202fgwiazdy,\u202fa nie znacznie bardziej nietypowej -\u202fwymar\u0142ej formy gwiazdy.\u202fNiezrozumia\u0142e\u202fjest\u202fpomini\u0119cie\u202fbadacza,\u202fkt\u00f3ry\u202fdokona\u0142 prze\u0142omowego odkrycia,\u202fwykazuj\u0105c, \u017ce\u202fegzoplanety\u202fw og\u00f3le istniej\u0105.\u202fOd\u202ftamtej\u202fchwili odnale\u017ali\u015bmy ju\u017c tysi\u0105ce\u202fegzoplanet. Mamy\u202fte\u017c\u202fmocne argumenty na potwierdzenie przypuszcze\u0144,\u202f\u017ce wok\u00f3\u0142 ka\u017cdej gwiazdy we Wszech\u015bwiecie kr\u0105\u017cy przynajmniej jedna\u202fegzoplaneta.\u202f <\/p>\n\n\n\n

Szukanie planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym\u202fto\u202fzreszt\u0105 wci\u0105\u017c, mimo skromnych \u015brodk\u00f3w,\u202fpolska\u202fspecjalno\u015b\u0107.\u202fJest\u202fnaprawd\u0119 mn\u00f3stwo gwiazd i planet\u202fwe Wszech\u015bwiecie, co\u202fstawia kolejne pytania na temat ewentualnego\u202fbogactwa \u017cycia.\u202f <\/p>\n\n\n\n

Od czas\u00f3w Kopernika, kt\u00f3ry\u202fzastanawia\u0142 si\u0119 nad otaczaj\u0105cym go \u015bwiatem i sposobami mog\u0105cymi go opisa\u0107, rozumiemy wi\u0119cej.\u202fRozumiemy,\u202fjak\u202fwygl\u0105da Wszech\u015bwiat\u202fi\u202fdlaczego tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da. Zrobili\u015bmy wielki krok naprz\u00f3d i kolejne eksperymenty w astronomii, astrofizyce, kosmologii, pozwol\u0105 nam, mo\u017ce\u202fju\u017c wkr\u00f3tce, zrozumie\u0107, jak wszech\u015bwiat powsta\u0142, jakie mechanizmy nim rz\u0105dz\u0105 i\u202fjaka mo\u017ce by\u0107 jego przysz\u0142o\u015b\u0107. Spodziewam si\u0119\u202fw czasach, w kt\u00f3rych \u017cyjemy,\u202fwielkich naukowych rewolucji, nie mniejszych ni\u017c kopernika\u0144ska.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fSk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142o\u202fPa\u0144skie zainteresowanie kosmologi\u0105 jako nauk\u0105 opisuj\u0105c\u0105 powstanie i ewolucj\u0119 wszech\u015bwiata?\u202fCzego\u202fdok\u0142adnie\u202fdotycz\u0105 Pa\u0144skie badania?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fJu\u017c jako dziecko by\u0142em zafascynowany astronomi\u0105, w\u202fczasie studi\u00f3w zorientowa\u0142em si\u0119 jednak, \u017ce du\u017co bardziej ni\u017c sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 obserwacji, interesuje mnie odpowied\u017a na pytanie:\u202fdlaczego?\u202fZajmuj\u0119 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie ewolucj\u0105 wczesnego Wszech\u015bwiata i ciemn\u0105 energi\u0105\u202f(hipotetycznie istniej\u0105c\u0105 energi\u0105, maj\u0105c\u0105 wp\u0142yw na rozszerzanie si\u0119 Wszech\u015bwiata). Staram si\u0119 zrozumie\u0107 jakiego typu nowe\u202fprawa\u202ffizyki\u202fs\u0105\u202fnam potrzebne\u202fdo rozwi\u0105zania problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej kosmologii i fizyki cz\u0105stek elementarnych.\u202fJakie\u202fjest dok\u0142adne pochodzenie struktury Wszech\u015bwiata, jaki by\u0142 jego pocz\u0105tek i co by\u0142o przed nim.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fJeste\u015bmy bli\u017cej odpowiedzi na\u202fte\u202fpytania?<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fTego wci\u0105\u017c nie wiemy, cho\u0107 staramy si\u0119 dowiedzie\u0107.\u202fTeoria wielkiego wybuchu,\u202fm\u00f3wi\u0105ca o momencie zero i Wszech\u015bwiecie\u202f\u015bci\u015bni\u0119tym\u202fdo\u202fjednego\u202fpunktu, k\u0142ad\u0142a nacisk na\u202fsam\u202fpocz\u0105tek.\u202f\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b wiemy na pewno,\u202f\u017ce obj\u0119to\u015b\u0107\u202fWszech\u015bwiata stale\u202fro\u015bnie. Tak,\u202fjakby\u015bmy \u017cyli na powierzchni balona, kt\u00f3ry jest ci\u0105gle napompowywany.\u202fGdyby\u015bmy cofn\u0119li si\u0119 w czasie, doszliby\u015bmy do wniosku, \u017ce kiedy\u015b\u202fWszech\u015bwiat\u202fby\u0142 bardzo ma\u0142y,\u202fg\u0119sty i gor\u0105cy. Przy wystarczaj\u0105co ma\u0142ym Wszech\u015bwiecie,\u202fca\u0142a maszyneria matematyczna teorii wzgl\u0119dno\u015bci Einsteina za\u0142amuje si\u0119. Nie opisuje poprawnie tej rzeczywisto\u015bci,\u202fbo\u202fona\u202fprostu nie dzia\u0142a w tych warunkach.\u202fZastanawiamy si\u0119, jak zmodyfikowa\u0107\u202fprawa fizyki,\u202fby opisywa\u0142y poprawnie\u202fbardzo m\u0142ody, wczesny\u202fWszech\u015bwiat. By\u0107 mo\u017ce\u202fby\u0142 on\u202fpe\u0142en materii, kt\u00f3ra\u202frz\u0105dzi\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie innymi\u202fprawami\u202fni\u017c\u202fta, kt\u00f3ra wyst\u0119puje\u202fteraz\u202fwe Wszech\u015bwiecie.\u202fNiewykluczone, \u017ce i\u202fgrawitacja mia\u0142a\u202fw\u00f3wczas\u202finn\u0105 form\u0119.\u202f <\/p>\n\n\n\n

Wci\u0105\u017c zastanawiamy si\u0119,\u202fjaki m\u00f3g\u0142\u202fby\u0107 mechanizm\u202fpowstania\u202fWszech\u015bwiata. Jedna\u202fz najpopularniejszych jest\u202fdzi\u015b\u202fteoria\u202finflacji\u202fkosmicznej. Zak\u0142ada ona, \u017ce\u202fzanim powsta\u0142a znana nam materia,\u202fWszech\u015bwiat\u202fmusia\u0142 rosn\u0105\u0107 coraz szybciej.\u202fTo hipoteza,\u202fcz\u0119\u015bciowo\u202fpotwierdzona licznymi obserwacjami astronomicznymi. T\u0142umaczy\u0142aby wiele zagadek, kt\u00f3rych znana nam fizyka nie jest w stanie rozwi\u0105za\u0107. Dlaczego na przyk\u0142ad Wszech\u015bwiat jest jednorodny, homogeniczny, tak samo g\u0119sty w ka\u017cdym miejscu?\u202fTaki sam, niezale\u017cnie od miejsca, z jakiego jest obserwowany.\u202fKosmologia czerpie zreszt\u0105 z\u202fwynik\u00f3w obserwacji astronom\u00f3w czy astrofizyk\u00f3w. Wszystkie te trzy dziedziny doskonale si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105.\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fGwiazdy w mie\u015bcie z trudno\u015bci\u0105 si\u0119 obserwuje.\u202fTrudno o szczeln\u0105 ciemno\u015b\u0107. Trzeba znale\u017a\u0107 si\u0119\u202ftam, gdzie nie ma sztucznych \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwiat\u0142a.\u202f<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

\u2013\u202fNajlepsze warunki s\u0105 w suchych, wysoko po\u0142o\u017conych miejscach, znajduj\u0105cych si\u0119 z dala od cywilizacji. Wtedy \u015bwiat\u0142o gwiazd musi si\u0119 przebija\u0107 przez cie\u0144sz\u0105 warstw\u0119 atmosfery. St\u0105d na przyk\u0142ad Andy s\u0105 bardzo dobrym miejscem, a jedno z polskich obserwatori\u00f3w znajduje si\u0119 w Chile.\u202f\u202f <\/p>\n\n\n\n

Astronomia rozwija si\u0119 dzi\u015b dzi\u0119ki, wysy\u0142anym na orbit\u0119 oko\u0142oziemsk\u0105, teleskopom. Pozwalaj\u0105 one obserwowa\u0107 Wszech\u015bwiat bez bariery, jak\u0105 jest atmosfera ziemska i pozyskiwa\u0107 cenne informacje. Teleskop kosmiczny Hubble\u2019a,\u202fkt\u00f3ry by\u0142 symbolem astronomii czas\u00f3w mojej m\u0142odo\u015bci, zosta\u0142 zast\u0105piony przez teleskop Jamesa\u202fWebb\u2019a. Dzi\u0119ki temu cudowi techniki mo\u017cemy si\u0119 spodziewa\u0107 jeszcze wielu prze\u0142omowych odkry\u0107. By\u0107 mo\u017ce dowiemy si\u0119 jeszcze niejednego chocia\u017cby o sk\u0142adzie atmosfery planet, kt\u00f3re kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 innych gwiazd ni\u017c nasze S\u0142o\u0144ce i b\u0119dziemy w stanie powiedzie\u0107 czy na innych planetach mo\u017ce istnie\u0107\u202f\u017cycie. Czy Giordano Bruno mia\u0142 racj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

rozmawia\u0142a Joanna Herman<\/p>\n\n\n\n

Dr Micha\u0142 Artymowski, adiunkt w Instytucie Nauk Fizycznych, na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UKSW. Jego zainteresowania badawcze dotycz\u0105 kosmologii. Pracowa\u0142 w Chinach, Izraelu, UJ i UW.\u202fOd\u202froku akademickiego 2020\/2021 na UKSW\u202fprowadzi\u202fprzedmioty\u202f\u201eKosmos dla humanist\u00f3w\u201d i, po angielsku, \u201eBeginner\u2019s Guide to the Universe\u201d, kt\u00f3re maj\u0105 przybli\u017cy\u0107 kosmologi\u0119 studentom kierunk\u00f3w humanistycznych i spo\u0142ecznych.<\/strong>\u202f <\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0144 Nauki Polskiej\u202fjest obchodzony od 2020 r. Przypada 19 lutego, w dniu urodzin Miko\u0142aja Kopernika w uznaniu jego wybitnych zas\u0142ug\u202fw dziedzinie\u202fastronomii. Ma stanowi\u0107 inspiracj\u0119 dla\u202fpolskich badaczy i wzmocni\u0107\u202fzainteresowanie\u202fspo\u0142ecze\u0144stwa\u202fnauk\u0105.<\/strong>\u202f <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jaki by\u0142 pocz\u0105tek Wszech\u015bwiata? Co zmieni\u0142o si\u0119 w astronomii od czas\u00f3w Miko\u0142aja Kopernika? Dlaczego szukanie planet poza Uk\u0142adem S\u0142onecznym to polska specjalno\u015b\u0107? \u2013 na te i inne pytania odpowiada\u202fdr Micha\u0142 Artymowski, adiunkt w Instytucie Nauk Fizycznych na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym UKSW,\u202fz okazji Dnia Nauki\u202fPolskiej.\u202f\u00a0\u202f\u00a0 \u2013 W tym roku Dzie\u0144 Nauki Polskiej przypada w dniu 550. rocznicy […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":24393,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"kategorie_badania_i_nauka":[132],"class_list":["post-25399","badania_i_nauka","type-badania_i_nauka","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_badania_i_nauka-rozmowy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/25399","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka"}],"about":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/badania_i_nauka"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/25399\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":25411,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/25399\/revisions\/25411"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/24393"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=25399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_badania_i_nauka","embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_badania_i_nauka?post=25399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}