<\/p>\n\n\n\n
Wielki Tydzie\u0144 to kulminacyjny moment roku liturgicznego, kt\u00f3ry skupia najwa\u017cniejsze dla chrze\u015bcijan wydarzenia. Od kiedy \u2013 historycznie – \u00a0szczeg\u00f3lnie obchodzimy ten czas?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Od pocz\u0105tku w centrum wiary chrze\u015bcijan by\u0142a m\u0119ka, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Chrystusa. Najstarsze wyznania wiary, te najkr\u00f3tsze, dwucz\u0142onowe, a potem rozbudowane (jak Credo korynckie \u2013 1 Kor 15,3b-5), m\u00f3wi\u0142y o tym, \u017ce Chrystus umar\u0142 za nasze grzechy i zmartwychwsta\u0142 dla naszego usprawiedliwienia. O ile uroczyste \u015bwi\u0119towanie Bo\u017cego Narodzenia jest zdecydowanie p\u00f3\u017aniejsze (III-IV wiek \u2013 chodzi o formowanie si\u0119 samej liturgii bo\u017conarodzeniowej czy koncentracja na \u015bwi\u0119towaniu Bo\u017cego Narodzenia), o tyle kwestia \u015bmierci i zmartwychwstania Chrystusa s\u0105 kluczowe od samego pocz\u0105tku.<\/p>\n\n\n\n To \u015bwi\u0119towanie dokonuje si\u0119 najpierw w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119. \u015aw. Ignacy Antioche\u0144ski na pocz\u0105tku II wieku jako pierwszy uczy\u0142 chrze\u015bcijan, by nie \u015bwi\u0119towali szabatu, bo nie s\u0105 ju\u017c wyznawcami judaizmu, tylko chrze\u015bcijanami i maj\u0105 \u015bwi\u0119towa\u0107 dzie\u0144 zmartwychwstania Pa\u0144skiego. Tu chodzi\u0142o o ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119.<\/p>\n\n\n\n Ale wspomnienie tajemnicy \u015bmierci Jezusa w konkretnym czasie, 14 dnia \u017cydowskiego miesi\u0105ca nissan, pojawia si\u0119 bardzo wcze\u015bnie. I powstaje sp\u00f3r: czy \u015bwi\u0119towa\u0107 w tym konkretnym dniu, czy po pierwszej wiosennej pe\u0142ni? To by\u0142 sp\u00f3r na poziomie Ko\u015bcio\u0142a powszechnego (rok ok. 195). Biskup Rzymu, \u015bw. Wiktor I (189-199) rozstrzyga, \u017ce \u015bwi\u0119towanie zmartwychwstania dla ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a powszechnego b\u0119dzie odbywa\u0142o si\u0119 w niedziel\u0119 po pierwszej wiosennej pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca.<\/p>\n\n\n\n Wok\u00f3\u0142 tych tajemnic tworz\u0105 si\u0119 obrz\u0119dy, liturgia. Obrz\u0119dy, kt\u00f3re celebrujemy dzi\u015b, s\u0105 na\u015bladowaniem i odtwarzaniem wydarze\u0144 zapisanych w pismach Nowego Testamentu, szczeg\u00f3lnie w Ewangeliach, one wyznaczaj\u0105 kierunek, s\u0105 podstaw\u0105 nauczania (wymiar katechetyczny) i celebracji (wymiar liturgiczny). Chronologi\u0119 wydarze\u0144 pasyjnych wyznacza Ewangelia wed\u0142ug \u015bw. Jana. Jej autor szczeg\u00f3\u0142owo pokazuje, co dzia\u0142o si\u0119 z Jezusem od uroczystego wjazdu i sporu w \u015bwi\u0105tyni, przez pojmanie, przes\u0142uchanie, proces przed Pi\u0142atem, m\u0119k\u0119 i \u015bmier\u0107, a\u017c po odkrycie pustego grobu i spotkania ze Zmartwychwsta\u0142ym.<\/p>\n\n\n\n Wielki Tydzie\u0144 w powszechnej \u015bwiadomo\u015bci trwa od Niedzieli Palmowej do Niedzieli Zmartwychwstania. Ale tak naprawd\u0119 Wielki Tydzie\u0144 zaczyna si\u0119 Niedziel\u0105 Palmow\u0105 a ko\u0144czy si\u0119 w Wielki Czwartek. Liturgi\u0105 w Wielki Czwartek rozpoczynamy Triduum Paschalne?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tak. Wielki Tydzie\u0144 niejako zamyka Wielki Post, w kt\u00f3rym skupieni jeste\u015bmy g\u0142\u00f3wnie na nawr\u00f3ceniu. Dopiero od pi\u0105tej niedzieli Wielkiego Postu, kiedy zas\u0142aniamy w ko\u015bciele krzy\u017ce, akcent przesuwa si\u0119 na rozwa\u017cnie tajemnicy m\u0119ki i \u015bmieci Jezusa. \u015awi\u0119tuj\u0105c w Niedziel\u0119 Palmow\u0105 uroczysty wjazd Jezusa do Jerozolimy, wchodzimy w te wydarzenia. Poszczeg\u00f3lne dni Wielkiego Tygodnia, przebieg liturgii, kszta\u0142tujemy na podstawie tekst\u00f3w biblijnych i ksi\u0105g liturgicznych. Bardzo pomocne okazuj\u0105 si\u0119 tak\u017ce staro\u017cytne itineraria ad loca sancta \u2013 czyli przewodniki do miejsc Ziemi \u015awi\u0119tej, pami\u0119tniki p\u0105tniczki Egerii, dzienniki pielgrzym\u00f3w (nieznany pielgrzym z Bordeaux, \u015bw. Antoni z Piacenzy), kt\u00f3rzy przybywali do Ziemi \u015awi\u0119tej, by tam uczestniczy\u0107 w liturgiach wielkich dni. Nawiedzaj\u0105c miejsca zwi\u0105zane z wydarzeniami pasyjnymi, w swoich zapiskach przedstawiali to, co si\u0119 dzia\u0142o w Wielki Poniedzia\u0142ek, Wielki Wtorek czy Wielk\u0105 \u015arod\u0119.<\/p>\n\n\n\n Dla nas, kluczowe jest Triduum Paschalne, kt\u00f3re rozpoczyna si\u0119 Liturgi\u0105 Mszy Wieczerzy Pa\u0144skiej w Wielki Czwartek wieczorem. W pi\u0105tek mamy Liturgi\u0119 M\u0119ki Pa\u0144skiej, dzie\u0144 bez Eucharystii. W sobot\u0119 r\u00f3wnie\u017c nic si\u0119 nie dzieje, je\u015bli chodzi o liturgi\u0119. Dojmuj\u0105ca jest cisza tego dnia. A z soboty na niedziel\u0119, po zachodzie s\u0142o\u0144ca, cz\u0119sto w nocy albo p\u00f3\u017anym wieczorem odbywa si\u0119 Wigilia Paschalna, kt\u00f3ra stanowi ostatni akord Triduum Paschalnego.<\/p>\n\n\n\n Mi\u0119dzy Msz\u0105 Wieczerzy Pa\u0144skiej w czwartek, a Liturgi\u0105 Wigilii Paschalnej nie ma liturgicznej przerwy. Oczywi\u015bcie nabo\u017ce\u0144stwa te dokonuj\u0105 si\u0119 ka\u017cde w swoim dniu. Ale po liturgii czwartkowej nie ma b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament jest przeniesiony do ciemnicy, odbywa si\u0119 adoracja. Potem, w pi\u0105tek Liturgia M\u0119ki Pa\u0144skiej rozpoczyna si\u0119 bez znaku krzy\u017ca, na niej Jezus zostaje z\u0142o\u017cony do grobu. Ca\u0142a sobota to adoracja w ciszy, tajemnica zst\u0105pienia Jezusa do otch\u0142ani, a potem oczekiwanie na zmartwychwstanie i dopiero tak naprawd\u0119 po Wigilii Paschalnej jest b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo, kt\u00f3re ko\u0144czy t\u0119 ca\u0142\u0105 liturgi\u0119. Je\u015bli jest to nocna Wigilia Paschalna to ko\u0144czy si\u0119 ona procesj\u0105 eucharystyczn\u0105 i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu.<\/p>\n\n\n\n To \u201eTriduum\u201d oznacza, \u017ce liturgia dzieje si\u0119 w przeci\u0105gu trzech dni. Jest to jedno\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych celebracji.<\/p>\n\n\n\n Jak celebracja tych szczeg\u00f3lnych dni wygl\u0105da w innych ko\u015bcio\u0142ach chrze\u015bcija\u0144skich?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Przede wszystkim inne wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie mog\u0105 mie\u0107 odmienne kalendarze liturgiczne. Ko\u015bcio\u0142y wschodnie maj\u0105 bardzo rozbudowane obrz\u0119dy, tak jak maj\u0105 rozbudowan\u0105 liturgi\u0119 ka\u017cdej niedzieli. W bogactwie tych znak\u00f3w liturgicznych wsch\u00f3d przewy\u017csza zach\u00f3d zdecydowanie.<\/p>\n\n\n\n Chrze\u015bcijanie na zachodzie Europy, po reformacji, szczeg\u00f3lnie luteranie s\u0105 skoncentrowani na Wielkim Pi\u0105tku i tajemnica krzy\u017ca jest dla nich kluczowa.<\/p>\n\n\n\n Zasadniczo wszyscy chrze\u015bcijanie wyprowadzaj\u0105 sam\u0105 liturgi\u0119 i te akcenty z pism Nowego Testamentu, z Ewangelii kanonicznych. Dla wszystkich chrze\u015bcijan m\u0119ka, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Jezusa stanowi fundament. Liturgie do tego odwo\u0142uj\u0105 si\u0119, ale oczywi\u015bcie s\u0105 r\u00f3\u017cnorodne z powodu tradycji, kt\u00f3re charakteryzuj\u0105 poszczeg\u00f3lne denominacje chrze\u015bcija\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n Wielkanoc w polskiej tradycji mocno jest zwi\u0105zana z ludowo\u015bci\u0105, akcentowaniem nowego \u017cycia, budz\u0105cej si\u0119 przyrody. Ale to chyba jednak Bo\u017ce Narodzenie pozostaje dla Polak\u00f3w \u201enajwa\u017cniejszym \u015bwi\u0119tem\u201d w wymiarze powiedzmy socjologicznym?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Tajemnice wiary wykorzystuj\u0105 naturalne elementy: nowe \u017cycie, budzenie si\u0119 do \u017cycia, znaki nowego \u017cycia, odrodzenie. Jak Bo\u017ce Narodzenie nawi\u0105zuje do tradycji rodzinnej, przez wigili\u0119, szopki i znaki przyj\u015bcia Jezusa na \u015bwiat, tak kiedy my\u015blimy o \u015bwi\u0119tach paschalnych, kiedy mamy w pami\u0119ci Triduum, to w wielu regionach Polski bardzo widoczny jest kult grobu, \u015bpiewy pasyjne, gorzkie \u017cale. Tajemnica \u015bmierci Jezusa jest bardzo mocno rozbudowana w polskiej tradycji. A jednocze\u015bnie widzimy, \u017ce z perspektywy wiary fundamentem zawsze powinna by\u0107 m\u0119ka, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Jezusa. Serca Polak\u00f3w naturalnie zwracaj\u0105 si\u0119 ku Bo\u017cemu Narodzeniu, ale je\u015bli chodzi o istot\u0119 wiary, o wymiar liturgiczny, to kluczowym pozostaje Triduum Paschalne i \u015bwi\u0119towanie Zmartwychwstania Pa\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n W Liturgii Triduum Paschalnego odnajdujemy wiele znak\u00f3w liturgicznych?<\/strong><\/p>\n\n\n\n W Wielki Czwartek liturgia sprawowana wieczorem zawiera wiele znak\u00f3w. Oczywi\u015bcie dominuje kwestia ustanowienia Eucharystii i Kap\u0142a\u0144stwa, ale dobrze jest zobaczy\u0107 obrz\u0119d obmycia n\u00f3g, kiedy wspominamy Ostatni\u0105 Wieczerz\u0119, up\u0142ywaj\u0105c\u0105 w atmosferze paschalnej. Przypomina nam ona o Jezusie S\u0142udze Czy ma Ksi\u0105dz Profesor wra\u017cenia, \u017ce liturgia Niedzieli Palmowej przyci\u0105ga znacznie wi\u0119cej wiernych ni\u017c inne niedziele w roku liturgicznym?<\/strong><\/p>\n\n\n\n W ci\u0105gu roku rozmaitym liturgiom towarzysz\u0105 znaki zewn\u0119trzne. Czy to b\u0119dzie kreda w dniu Objawienia Pa\u0144skiego, czy popi\u00f3\u0142 w \u015arod\u0119 Popielcow\u0105, czy w\u0142a\u015bnie palmy w Niedziel\u0119 Palmow\u0105. Te znaki towarzysz\u0105ce rzeczywi\u015bcie mog\u0105 przyci\u0105ga\u0107 ludzi, kt\u00f3rzy zakodowali sobie, \u017ce maj\u0105 one szczeg\u00f3lny wymiar. Te znaki maj\u0105 znaczenie symboliczne dla wiernych. Stanowi\u0105 namacalno\u015b\u0107 pewnych wydarze\u0144, kt\u00f3re mo\u017cna dotyka\u0107. Wa\u017cne, aby znaki nie dokonywa\u0142y si\u0119 jedynie z tradycji i przyzwyczajenia. Nale\u017cy w nich widzie\u0107 zaproszenie do szukania czego\u015b g\u0142\u0119bszego.<\/p>\n\n\n\n Podobnie jest z po\u015bwi\u0119ceniem pokarm\u00f3w w Wielk\u0105 Sobot\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n Cz\u0119sto \u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w z racji na swoj\u0105 ogromn\u0105 popularno\u015b\u0107 burzy cisz\u0119 Wielkiej Soboty, gdzie w centrum powinna by\u0107 adoracja Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu w grobie. Dlatego s\u0105 zalecenia, aby tego obrz\u0119du dokonywa\u0107 w bocznych nawach ko\u015bcio\u0142\u00f3w czy kaplicach, aby nie zak\u0142\u00f3ca\u0107 modlitwy w ciszy. W Wielk\u0105 Sobot\u0119 to adoracja jest w centrum. Ale przez fakt, \u017ce do ko\u015bcio\u0142a przychodzi wtedy bardzo du\u017co ludzi, pojawia si\u0119 szansa na spowied\u017a czy modlitw\u0119. Duchowni mog\u0105 to wykorzysta\u0107, \u017ceby pom\u00f3c wiernym zrozumie\u0107 znaki i tradycje. Poza tym \u015bwi\u0119cenie pokarm\u00f3w to niejako wst\u0119p do \u015bwi\u0119towania Zmartwychwstania. Skoro jednak odbywa si\u0119 w ciszy Wielkiej Soboty, to jest szansa, aby zatrzyma\u0107 si\u0119 przy grobie Chrystusa, pomodli\u0107 czy skorzysta\u0107 z sakramentu pokuty.<\/p>\n\n\n\n Jak dobrze prze\u017cy\u0107 Wielki Tydzie\u0144? <\/strong> <\/p>\n\n\n\n Wydaje si\u0119, \u017ce najlepszym sposobem jest uczestniczenie w Triduum Paschalnym. To pierwsza i kluczowa kwestia. Po drugie, mo\u017cemy przeczyta\u0107 opis wydarze\u0144 pasyjnych w ka\u017cdej z Ewangelii, zach\u0119cam zatem, aby do nich si\u0119gn\u0105\u0107. Po trzecie, dobrze te\u017c znale\u017a\u0107 chwil\u0119 czasu, by sam na sam spotka\u0107 si\u0119 z Jezusem i nawiedzaj\u0105c w ko\u015bciele Jego gr\u00f3b, poczu\u0107 cisz\u0119 Wielkiej Soboty. <\/p>\n\n\n\n Rozmawia\u0142a Katarzyna Dominiak<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Ks. dr hab. Przemys\u0142aw Artemiuk, prof. ucz.<\/strong> teolog fundamentalny, kierownik Katedry Teologii Fundamentalnej i Prakseologii Apologijnej na Wydziale Teologicznym UKSW, wyk\u0142adowca w Wy\u017cszym Seminarium Duchownym w \u0141om\u017cy oraz przewodnicz\u0105cy Stowarzyszenia Teolog\u00f3w Fundamentalnych w Polsce. Ostatnio opublikowa\u0142: monografi\u0119 Kim jest papie\u017c w Ko\u015bciele? Szkice z teologii prymatu<\/em> (P\u0142ock 2022) oraz prace Apologia <\/em>(Pozna\u0144 2023) i Wiara na peryferiach. Eseje o Ko\u015bciele<\/em> (Krak\u00f3w 2023), a tak\u017ce zredagowa\u0142 tomy studi\u00f3w Hermeneutyka i apologia. W kr\u0119gu my\u015bli teologicznej ks. Henryka Seweryniaka<\/em> (P\u0142ock 2022) i Wok\u00f3\u0142 pyta\u0144 o pocz\u0105tki chrystologii<\/em> (Krak\u00f3w 2023; wraz ze S. Zatwardnickim).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" O Wielkim Tygodniu, symbolice Triduum Paschalnego i przygotowaniu do \u015awi\u0105t Zmartwychwstania Pa\u0144skiego m\u00f3wi ks. dr hab. Przemys\u0142aw Artemiuk, prof. ucz. Wielki Tydzie\u0144 to kulminacyjny moment roku liturgicznego, kt\u00f3ry skupia najwa\u017cniejsze dla chrze\u015bcijan wydarzenia. Od kiedy \u2013 historycznie – \u00a0szczeg\u00f3lnie obchodzimy ten czas? Od pocz\u0105tku w centrum wiary chrze\u015bcijan by\u0142a m\u0119ka, \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie Chrystusa. Najstarsze […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":38442,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"kategorie_badania_i_nauka":[132],"class_list":["post-38451","badania_i_nauka","type-badania_i_nauka","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_badania_i_nauka-rozmowy"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/38451","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka"}],"about":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/badania_i_nauka"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/38451\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":38452,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/38451\/revisions\/38452"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/38442"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=38451"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_badania_i_nauka","embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_badania_i_nauka?post=38451"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
i s\u0142u\u017cbie, kt\u00f3ra ma by\u0107 kluczowa w Ko\u015bciele. Potem modlitwa Jezusa w Ogr\u00f3jcu i Jego samotno\u015b\u0107. Wielki Pi\u0105tek to oczywi\u015bcie m\u0119ka Jezusa, celebracja liturgiczna rozpisana bardzo szeroko. Poczynaj\u0105c od znaku prostracji, czyli le\u017cenia krzy\u017cem kap\u0142ana, przez odczytanie m\u0119ki z podzia\u0142em na role, potem bardzo rozbudowana, jedyna w takiej formie w roku modlitwa powszechna z dziesi\u0119cioma, rozbudowanymi wezwaniami. Nast\u0119pnie adoracja krzy\u017ca, komunia \u015bwi\u0119ta i przeniesienie Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu do grobu. Nast\u0119pnie cisza Wielkiej Soboty i to, co si\u0119 rozpoczyna w nocy albo p\u00f3\u017anym wieczorem z soboty na niedziel\u0119, czyli Wigilia Paschalna. Najpierw tajemnica \u015bwiat\u0142a i po\u015bwiecenie ognia, potem rozbudowana Liturgia S\u0142owa, kt\u00f3ra wiedzie nas przez ca\u0142\u0105 histori\u0119 zbawienia. Nast\u0119pnie odnowienie przyrzecze\u0144 chrzcielnych, czyli tajemnica wody. W t\u0119 noc doro\u015bli katechumeni przyjmuj\u0105 chrzest. Nast\u0119pnie Liturgia Eucharystyczna zako\u0144czona procesj\u0105 i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem Naj\u015bwi\u0119tszym Sakramentem.<\/p>\n\n\n\n