{"id":50088,"date":"2025-01-27T11:37:10","date_gmt":"2025-01-27T10:37:10","guid":{"rendered":"https:\/\/uksw.edu.pl\/?post_type=badania_i_nauka&p=50088"},"modified":"2025-01-27T11:38:41","modified_gmt":"2025-01-27T10:38:41","slug":"drugi-po-malborku-spektakularne-wyniki-badan-archeologow-z-uksw","status":"publish","type":"badania_i_nauka","link":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/badania-i-nauka\/drugi-po-malborku-spektakularne-wyniki-badan-archeologow-z-uksw\/","title":{"rendered":"Drugi po Malborku. Spektakularne wyniki bada\u0144 archeolog\u00f3w z UKSW"},"content":{"rendered":"\n

– Zamek w Dzierzgoniu by\u0142 najwa\u017cniejszym po Malborku centrum logistycznym i gospodarczym zakonu Krzy\u017cackiego \u2013 wynika z bada\u0144 georadarowych przeprowadzonych przez zesp\u00f3\u0142 kierowany przez dr. hab. Fabiana Welca, prof. ucz., dyrektora Instytutu Archeologii UKSW.<\/h2>\n\n\n\n

Historia zamku w Dzierzgoniu jest d\u0142uga. Krzy\u017cacy zbudowali – w miejscu istniej\u0105cego od XI wieku drewnianego grodu pruskiego – pierwszy na \u00f3wczesnych ziemiach pruskich, gr\u00f3d warowny na wzniesieniu g\u00f3ruj\u0105cym nad dzisiejsz\u0105 wsi\u0105 Stary Dzierzgo\u0144. Zniszczony przez Prus\u00f3w odbudowali na znajduj\u0105cym si\u0119 o kilka kilometr\u00f3w dalej na p\u00f3\u0142noc wzg\u00f3rzu. W\u0142a\u015bnie w zamku dzierzgo\u0144skim w 1249 r.,  w obecno\u015bci legata papieskiego, przysz\u0142ego papie\u017ca Urbana IV, zosta\u0142a podpisana ko\u0144cz\u0105ca siedmioletnie powstanie pruskie tzw. Ugoda Dzierzgo\u0144ska mi\u0119dzy zakonem a plemionami pruskimi, legitymizuj\u0105ca w\u0142adz\u0119 krzy\u017cack\u0105 na tych terenach. Zamek, znajduj\u0105cy si\u0119 mi\u0119dzy Kwidzyniem a portow\u0105 osad\u0105, jak\u0105 by\u0142 \u00f3wczesny Elbl\u0105g, sta\u0142 si\u0119 odt\u0105d strategiczn\u0105 warowni\u0105 i doskona\u0142\u0105 baz\u0105 wypadow\u0105 do podboj\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Badania z u\u017cyciem georadaru<\/h3>\n\n\n\n

Odk\u0105d stolic\u0105 pa\u0144stwa Krzy\u017cackiego sta\u0142 si\u0119 Malbork, zamek w Dzierzgoniu sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 Wielkiego Szatnego, jednego z pi\u0119ciu najwa\u017cniejszych dostojnik\u00f3w krzy\u017cackich, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142o sprawowanie pieczy nad odzieniem i uzbrojeniem Zakonu. By\u0142 te\u017c Dzierzgo\u0144 w pocz\u0105tkach XV w. \u00a0\u2013 co wynika ze sk\u0105pych zachowanych dokument\u00f3w – najwi\u0119ksz\u0105, obok Malborka zbrojowni\u0105 i drugim po Brodnicy magazynem \u017cywno\u015bci w Prusach. To tutaj gromadzono bro\u0144 i proch, zapasy zbo\u017ca. W czternastu folwarkach hodowano ponad 1200 koni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok miasta i zamku w 1884 r. wg C.J. Hartknocha<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

– To \u015bwiadczy o skali gospodarczego znaczenia zamku mog\u0105cego pomie\u015bci\u0107 zar\u00f3wno wino, sk\u0142ad szat i p\u0142\u00f3tna jak zbrojowni\u0119. Dzierzgo\u0144 by\u0142 najwa\u017cniejszym zamkiem krzy\u017cackim po Malborku, jego zapleczem magazynowym i logistycznym \u2013 m\u00f3wi dr hab. Fabian Welc, prof. ucz. – By\u0142 to g\u0142\u00f3wny magazyn zakonu, bez kt\u00f3rego pa\u0144stwo krzy\u017cackie nie mog\u0142oby funkcjonowa\u0107. Dlatego pod wzgl\u0119dem obronno\u015bci by\u0142 jednym z najlepiej usytuowanych zamk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok na G\u00f3r\u0119 Zamkowa w Dzierzgoniu z powietrza, zdj. F. Welc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po Bitwie pod Grunwaldem, zamek dzierzgo\u0144ski zosta\u0142 cz\u0119\u015bciowo spalony, najpierw na rozkaz kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Jagie\u0142ly, potem przez zbuntowanych mieszczan, wreszcie \u2013 samych Krzy\u017cak\u00f3w, kt\u00f3rzy nie chcieli, by trafi\u0142 w r\u0119ce wroga. Po drugim pokoju toru\u0144skim, gdy Dzierzgo\u0144 znalaz\u0142 si\u0119 w granicach nale\u017c\u0105cych do Polski Prus Kr\u00f3lewskich, w ocala\u0142ych komnatach, zosta\u0142a urz\u0105dzona siedziba i s\u0105du grodzkiego, ale z czasem zamek zacz\u0105\u0142 popada\u0107 w ruin\u0119. W wieku XVII wyremontowane zosta\u0142y jedynie kaplica i cz\u0119\u015b\u0107 zajmowanych przez s\u0105d pomieszcze\u0144. Zamek przesta\u0142 istnie\u0107, gdy to co z niego pozosta\u0142o pos\u0142u\u017cy\u0142o jako budulec podczas wznoszenia pobliskiego klasztoru oo reformat\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pozosta\u0142o\u015bci skrzyd\u0142a p\u00f3\u0142nocnego i wschodniego zamku wysokiego w Dzierzgoniu odkryte w latach 80. XX wieku, zdj. F. Welc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W wieku XIX za\u015b w miejscu posadowienia zamku urz\u0105dzono park miejski. W latach 80. XX wieku prowadzone tu wykopaliska, ods\u0142oni\u0142y fragmenty mur\u00f3w zamkowych, jednak dopiero najnowsze nieinwazyjne badania archeologiczne z u\u017cyciem georadaru przeprowadzone przez zesp\u00f3\u0142 pod kierownictwem dr hab. Fabiana Welce, prof. ucz. na ca\u0142ej powierzchni dawnego zamku daj\u0105 szans\u0119 dok\u0142adnego poznania historii zamku w Dzierzgoniu.<\/p>\n\n\n\n

Od wykopalisk do wirtualnej rekonstrukcji<\/h3>\n\n\n\n

– To parodoks, \u017ce o tak wa\u017cnym dla Kzy\u017cak\u00f3w zamku nie wiemy niemal nic – m\u00f3wi dr hab. Fabian Welc, prof. ucz. – Po raz pierwszy uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 plan za\u0142o\u017cenia zamkowego, znacznie bardziej rozleg\u0142ego ni\u017c przypuszczali\u015bmy i rozplanowanie poszczeg\u00f3lnych skrzyde\u0142 zamku. Odkryli\u015bmy skrzyd\u0142a zamku, kt\u00f3rych istnienia nikt si\u0119 dot\u0105d nie domy\u015bla\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pozosta\u0142o\u015bci zamku w Dzierzgoniu, zdj. F. Welc<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci przedzamcza odkryto budowl\u0119 o imponuj\u0105cych wymiarach (40 x 15 m), zwr\u00f3con\u0105 pod k\u0105tem 90 stopni ku skrzyd\u0142u p\u00f3\u0142nocnemu zamku, prawdopodobnie odseparowan\u0105 od niego murem. By\u0107 mo\u017ce, twierdzi dr hab. Fabian Welc, prof. ucz., by\u0142 to podpiwniczony magazyn lub inny budynek gospodarczy. Druga budowla, o wymiarach 12 x 20 m, zosta\u0142a odkryta obok XX-wiecznej wie\u017cy ci\u015bnie\u0144 w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wzg\u00f3rza zamkowego. Zdaniem archeologa z UKSW mo\u017cemy mie\u0107 do czynienia ze wzmiankowanym w dokumentach z epoki magazynem b\u0119d\u0105cym sk\u0142adem szat lub zbrojowni\u0105. Na dziedzi\u0144cu zamku wysokiego \u00a0w wyniku bada\u0144 georadarowych zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c najprawdopodobniej zlokalizowana g\u0142\u00f3wna studnia zamkowa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Pomiary georadarowe na obszarze zamku w Dzierzgoniu wykonane w 2024 r. przez dr hab. F. Welca, prof. ucz., zdj. D. Gazda<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

– W tym roku rozpocznie si\u0119 weryfikacja bada\u0144 nieinwazyjnych za pomoc\u0105 wykopalisk, przeprowadzonych z udzia\u0142em Instytutu Archeologii UKSW \u2013 m\u00f3wi dr hab. Fabian Welc, prof. ucz. – \u00a0Wyniki tych bada\u0144 mog\u0105 by\u0107 spektakularne, przypuszczam, \u017ce mog\u0105 przynie\u015b\u0107 jedne z najciekawszych materia\u0142\u00f3w archeologicznych ostatnich lat. Ju\u017c dzi\u015b planujemy zestawienie wynik\u00f3w bada\u0144 i stworzenie – sukcesywnie uzupe\u0142nianej o nowe dane – wirtualnej rekonstrukcji zamku dost\u0119pnej dla zwiedzaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Model DEM (Digital Elevation Model) g\u00f3ry zamkowej pozbawiony drzew i zabudowy. Widoczny jest wykop archeologiczny na szczycie wzg\u00f3rza (wykona\u0142 F. Welc)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Plan zamku dzierzgo\u0144skiego wed\u0142ug A. J. Paw\u0142owskiego<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pr\u00f3ba wst\u0119pnej wizualizacji zamku wysokiego w Dzierzgoniu w oparciu o wyniki bada\u0144 archeologicznych A. J. Paw\u0142owskiego z uwzgl\u0119dnieniem nowo odkrytych budynk\u00f3w dzi\u0119ki skanowaniom GPR. Wykona\u0142 F. Welc.<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

– Zamek w Dzierzgoniu by\u0142 najwa\u017cniejszym po Malborku centrum logistycznym i gospodarczym zakonu Krzy\u017cackiego \u2013 wynika z bada\u0144 georadarowych przeprowadzonych przez zesp\u00f3\u0142 kierowany przez dr. hab. Fabiana Welca, prof. ucz., dyrektora Instytutu Archeologii UKSW. Historia zamku w Dzierzgoniu jest d\u0142uga. Krzy\u017cacy zbudowali – w miejscu istniej\u0105cego od XI wieku drewnianego grodu pruskiego – pierwszy na […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":50094,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"kategorie_badania_i_nauka":[7,65],"class_list":["post-50088","badania_i_nauka","type-badania_i_nauka","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_badania_i_nauka-projekty","kategorie_badania_i_nauka-osiagniecia"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/50088","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka"}],"about":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/badania_i_nauka"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/50088\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":50122,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/50088\/revisions\/50122"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/50094"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=50088"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_badania_i_nauka","embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_badania_i_nauka?post=50088"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}