{"id":58038,"date":"2025-08-25T11:58:04","date_gmt":"2025-08-25T10:58:04","guid":{"rendered":"https:\/\/uksw.edu.pl\/?post_type=badania_i_nauka&p=58038"},"modified":"2025-08-25T11:58:04","modified_gmt":"2025-08-25T10:58:04","slug":"wilanow-odkrywa-tajemnice-przed-archeologami-z-uksw","status":"publish","type":"badania_i_nauka","link":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/badania-i-nauka\/wilanow-odkrywa-tajemnice-przed-archeologami-z-uksw\/","title":{"rendered":"Wilan\u00f3w odkrywa tajemnice przed archeologami z UKSW"},"content":{"rendered":"\n

Fundamenty nieznanego budynku, XIX wieczn\u0105 fontann\u0119 i fragmenty p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznej ceramiki odnale\u017ali archeolodzy z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego na terenie Muzeum Pa\u0142acu Kr\u00f3la Jana III w Wilanowie.<\/h2>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wnym przedmiotem bada\u0144 by\u0142o otoczenie XIX wiecznego Pa\u0142acu My\u015bliwskiego, wybudowanego przez Aleksandr\u0119 z Lubomirskich Potock\u0105 i Stanis\u0142awa Kostk\u0119 Potockiego. Mia\u0142 by\u0107 on g\u0142\u00f3wnym budynkiem w granicach planowanego parku angielskiego, Morysina, stworzonego na cze\u015b\u0107 wnuka Maurycego. Podczas II wojny \u015bwiatowej park ten popad\u0142 w ruin\u0119, zachowa\u0142a si\u0119 jedynie murowana, pi\u0119trowa rotunda, za\u015b pa\u0142acowa oficyna i budynki gospodarcze zwi\u0105zane z pa\u0142acem zosta\u0142y ca\u0142kowicie zniszczone.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zachowana rotunda Pa\u0142acu My\u015bliwskiego wzniesiona na szczycie lokalnego wyniesienia terenu, zdj. Rafa\u0142 Solecki<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Studenci odbywaj\u0105cy doroczne praktyki, uprz\u0105tn\u0119li obszar wok\u00f3\u0142 pa\u0142acu i uczestniczyli w jego inwentaryzacji. W przysz\u0142ym roku planowane s\u0105 prace wykopaliskowe, kt\u00f3re pozwol\u0105 na ods\u0142oni\u0119cie fundament\u00f3w budynku, u zbiegu dr\u00f3g wiod\u0105cych do Pa\u0142acu My\u015bliwskiego i znajduj\u0105cej si\u0119 obok zagrody. Nie b\u0119dzie to znalezisko przypadkowe, prace w terenie poprzedzi\u0142a bowiem geofizyczna prospekcja nieinwazyjna przy u\u017cyciu georadaru i magnetometru, przeprowadzona w pierwszej po\u0142owie 2025 roku przez dr. hab. Fabiana Welca, prof. ucz. z Instytutu Archeologii UKSW. Badania potwierdzi\u0142y istnienie tu w przesz\u0142o\u015bci, najprawdopodobniej domu str\u00f3\u017ca, widocznego na XIX wiecznych planach w s\u0105siedztwie Pa\u0142acu My\u015bliwskiego, po kt\u00f3rym nie ma dzi\u015b w terenie \u017cadnych \u015blad\u00f3w, jedynie fundamenty o rozmiarach 8 x 4 m z niewielk\u0105 dobud\u00f3wk\u0105 od strony po\u0142udniowej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok Pa\u0142acu My\u015bliwskiego w Morysinie na fotografii z 1915 r. (\u017ar\u00f3d\u0142o: Karta Bia\u0142a<\/a>), orygina\u0142 w Instytucie Sztuki PAN<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Odtworzenie historii za\u0142o\u017cenia parkowego wizjonera Stanis\u0142awa Kostki Potockiego to dla badaczy i student\u00f3w archeologii praca detektywistyczna pe\u0142na zaskakuj\u0105cych zwrot\u00f3w akcji i licznych pyta\u0144 pozostaj\u0105cych na razie bez odpowiedzi. Dzi\u015b wiadomo, \u017ce budowa Pa\u0142acu My\u015bliwskiego zosta\u0142a uko\u0144czona w 1811 roku, a z czasem kolejni w\u0142a\u015bciciele dobudowali w jego s\u0105siedztwie Oraculum (w 1825 roku), Neogotyck\u0105 Bram\u0119 (w 1846 roku), Dom Str\u00f3\u017ca i Gaj\u00f3wk\u0119 (oba oko\u0142o 1850 roku).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok od zachodu na miejsce, w kt\u00f3rym w po\u0142owie XIX wieku istnia\u0142 budynek zwi\u0105zany z Pa\u0142acem My\u015bliwskim (fot. R. Solecki)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u2013  Wymienione obiekty s\u0105 obecnie w ruinie, ale ich relikty s\u0105 widoczne w terenie. W przesz\u0142o\u015bci w granicach Morysina znajdowa\u0142o si\u0119 wi\u0119cej budynk\u00f3w, jednak te nie zachowa\u0142y si\u0119, a z powodu braku ich przedstawie\u0144 ikonograficznych b\u0105d\u017a bardziej szczeg\u00f3\u0142owych opis\u00f3w, trudno cokolwiek wi\u0119cej o nich powiedzie\u0107 \u2013 m\u00f3wi dr Rafa\u0142 Solecki z Instytutu Archeologii UKSW, koordynator projektu. O tym, \u017ce istnia\u0142y informuj\u0105 nas oznaczenia na dawnych planach oraz jeden spis wykonany w 1907 roku, w trakcie \u201ekontroli ubezpieczonych budowli w Wilanowie\u201d. W dokumencie tym, opr\u00f3cz ju\u017c znanych budowli, wymienione s\u0105 jeszcze dom ogrodnika, stajnia z wozowni\u0105, ob\u00f3rka i wspomniany dom str\u00f3\u017ca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment planu datowanego na lata 1859\u20131866 z widocznymi budynkami tworz\u0105cymi zagrod\u0119 (oznaczone A 0 2 ) w s\u0105siedztwie Pa\u0142acu My\u015bliwskiego (oznaczony A 0 1 ). Na po\u0142udnie od nich widoczny jest niezachowany obecnie budynek (\u017ar\u00f3d\u0142o: Archiwum G\u0142\u00f3wne Akt Dawnych, sygn.. Zb. kart. 468-7 ark. 11)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podczas prowadzenia bada\u0144 nieinwazyjnych w pierwszej kolejno\u015bci zewidencjonowano relikty w najbli\u017cszym otoczeniu Pa\u0142acu My\u015bliwskiego. Pozosta\u0142o\u015bci\u0105 Pa\u0142acu My\u015bliwskiego jest wspomniana pi\u0119trowa rotunda \u015brednicy zewn\u0119trznej oko\u0142o 7 m. Od strony po\u0142udniowej widoczne s\u0105 fragmenty kamiennych schod\u00f3w a od p\u00f3\u0142nocnej wypi\u0119trzenie b\u0119d\u0105ce pozosta\u0142o\u015bci\u0105 zniszczonej oficyny. Wok\u00f3\u0142 ruin wytyczono poligon badawczy o rozmiarach 35 x 20 m. W jego granicach, za pomoc\u0105 georadaru, uda\u0142o si\u0119 wykry\u0107 dobrze zachowane fundamenty oficyny. Wg dr. hab. Fabiana Welca, prof. ucz. oznacza to, \u017ce poni\u017cej gruzu pokrywaj\u0105cego otoczenie rotundy mo\u017cliwe b\u0119dzie uchwycenie dobrze zachowanych mur\u00f3w. Na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d widoczne s\u0105 ruiny dw\u00f3ch budynk\u00f3w \u2013 mieszkalnego i gospodarczego \u2013 tworz\u0105cych zagrod\u0119, do kt\u00f3rej z pa\u0142acu mo\u017cna doj\u015b\u0107 po niewielkiej grobli usypanej w poprzek sztucznie stworzonego kana\u0142u. Budynek mieszkalny ma w planie kszta\u0142t zbli\u017cony do kwadratu o boku oko\u0142o 9,5 m, a w jego p\u00f3\u0142nocno-wschodnim naro\u017cniku znajduje si\u0119 piwnica. Fundament w cz\u0119\u015bci po\u0142udniowej wykonany jest z kamienia, ale ponad nim widoczna jest pozosta\u0142o\u015b\u0107 ceglanej \u015bciany. Murowana z ceg\u0142y by\u0142a tak\u017ce wspomniana piwnica. W jego obr\u0119bie znaleziono fragmenty kafli piecowych, co mo\u017ce wskazywa\u0107, \u017ce pe\u0142ni\u0142 on funkcje mieszkalne. Budynek gospodarczy jest dobrze czytelny na obrazowaniu danych Numerycznego Modelu Terenu oraz w wynikach bada\u0144 georadarem, ale w terenie jego relikty s\u0105 trudne do uchwycenia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plan przedstawiaj\u0105cy wyniki analizy Numerycznego Modelu Terenu (po lewej) i z na\u0142o\u017conymi wynikami prospekcji nieinwazyjnej z wykorzystaniem georadaru (po prawej), na kt\u00f3rym widoczne s\u0105 fundamenty zniszczonego budynku (analiza NMT R. Solecki, badania geofizyczne F. Welc)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u2013 Dopiero po zagrabieniu powierzchni ukaza\u0142y si\u0119 fragmenty kamiennej \u0142awy fundamentowej tworz\u0105cej kszta\u0142t zbli\u017cony do prostok\u0105ta o wymiarach oko\u0142o 8,5 x 6,5 m, z pojedynczymi ceg\u0142ami u\u0142o\u017conymi ponad ni\u0105 \u2013 twierdzi dr Rafa\u0142 Solecki. \u2013  W trakcie badania tego miejsca nie znaleziono materia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re wskazywa\u0142yby na funkcje mieszkalne, wi\u0119c m\u00f3g\u0142 to by\u0107 budynek gospodarczy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Widok reliktu budynku mieszkalnego s\u0105siaduj\u0105cego z Pa\u0142acem My\u015bliwskim, zdj. Rafa\u0142 Solecki.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Badania archeolog\u00f3w z UKSW obj\u0119\u0142y r\u00f3wnie\u017c teren dawnego ogrodu przy Komisarii, czyli dworze komisarza d\u00f3br wilanowskich zbudowanym w 1775 roku na po\u0142udniowy zach\u00f3d od pa\u0142acu wilanowskiego, w zakolu Potoku S\u0142u\u017cewieckiego. Na planie z ko\u0144ca XVIII wieku na ty\u0142ach tego budynku widoczny jest ogr\u00f3d sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z czterech kwater rozdzielonych alejkami przecinaj\u0105cymi si\u0119 pod k\u0105tem prostym, z kt\u00f3rych jedna wytyczona jest na osi za\u0142o\u017cenia. W trakcie bada\u0144 poszukiwano pozosta\u0142o\u015bci tego ogrodu \u2013 relikt\u00f3w alejek, ogrodze\u0144 i fontanny. Uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 fontann\u0119, ale nie osiemnastowieczn\u0105, a prawdopodobnie z prze\u0142omu XIX i XX wieku. Ciekawostk\u0105 by\u0142o natrafienie na liczne fragmenty ceramiki datowanej na p\u00f3\u017ane \u015bredniowiecze, kt\u00f3re mog\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o starszym osadnictwie na badanym obszarze. By\u0142y one jednak znalezione na wt\u00f3rnym z\u0142o\u017cu, w warstwach ogrodowych datowanych na XVIII\u2013XIX wiek.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c w trakcie uprz\u0105tania powierzchni wok\u00f3\u0142 Pa\u0142acu My\u015bliwskiego i jego s\u0105siedztwa natrafiono na fragmenty ceramiki o chronologii nie tylko wsp\u00f3\u0142czesnej, ale te\u017c starszej, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna datowa\u0107 od wczesnej nowo\u017cytno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Studenci archeologii UKSW podczas prac wykopaliskowych. Na zdj\u0119ciu \u0142\u0105ka w miejscu dawnego ogrodu, w tle pasieka. zdj. Rafa\u0142 Solecki.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u2013 To mo\u017ce oznacza\u0107, \u017ce pocz\u0105tki osadnictwa w tym miejscu s\u0105 wcze\u015bniejsze. Charakterystyczna lokalizacja pozosta\u0142o\u015bci budynk\u00f3w na niewielkich lokalnych wyniesieniach \u2013 terpach \u2013 sugeruje, \u017ce najstarsze osadnictwo w tym miejscu mo\u017cna wi\u0105za\u0107 z Ol\u0119drami \u2013 m\u00f3wi dr Rafa\u0142 Solecki. \u2013 Pocz\u0105tki ich osiedlania si\u0119 na terenach wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y datuje si\u0119 na XVI\u2013XVII wiek. Nie mo\u017cna zatem wykluczy\u0107, \u017ce Stanis\u0142aw Kostka Potocki, organizuj\u0105c za\u0142o\u017cenie parkowe w Morysinie, wybra\u0142 pod budow\u0119 Pa\u0142acu My\u015bliwskiego i jego zaplecza miejsce, kt\u00f3re posiada\u0142o ju\u017c dogodne warunki pod tak\u0105 inwestycj\u0119. W ten spos\u00f3b na starszych kopcach, a zapewne te\u017c fundamentach, wzniesione zosta\u0142y nowe budowle. Weryfikacja tej tezy b\u0119dzie mo\u017cliwa w przysz\u0142o\u015bci, w trakcie planowanych prac konserwatorskich przy tych obiektach.<\/p>\n\n\n\n

wsp\u00f3\u0142praca: Muzeum Pa\u0142acu Jana III w WIlanowie<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fundamenty nieznanego budynku, XIX wieczn\u0105 fontann\u0119 i fragmenty p\u00f3\u017ano\u015bredniowiecznej ceramiki odnale\u017ali archeolodzy z Uniwersytetu Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego na terenie Muzeum Pa\u0142acu Kr\u00f3la Jana III w Wilanowie. G\u0142\u00f3wnym przedmiotem bada\u0144 by\u0142o otoczenie XIX wiecznego Pa\u0142acu My\u015bliwskiego, wybudowanego przez Aleksandr\u0119 z Lubomirskich Potock\u0105 i Stanis\u0142awa Kostk\u0119 Potockiego. Mia\u0142 by\u0107 on g\u0142\u00f3wnym budynkiem w granicach planowanego parku angielskiego, […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":58044,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"kategorie_badania_i_nauka":[7,65],"class_list":["post-58038","badania_i_nauka","type-badania_i_nauka","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_badania_i_nauka-projekty","kategorie_badania_i_nauka-osiagniecia"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/58038","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka"}],"about":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/badania_i_nauka"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/58038\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":58070,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/58038\/revisions\/58070"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/58044"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=58038"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_badania_i_nauka","embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_badania_i_nauka?post=58038"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}