{"id":74912,"date":"2026-10-23T11:55:11","date_gmt":"2026-10-23T10:55:11","guid":{"rendered":"https:\/\/uksw.edu.pl\/?post_type=badania_i_nauka&p=74912"},"modified":"2026-10-23T11:55:50","modified_gmt":"2026-10-23T10:55:50","slug":"przelomowe-badania-z-uzyciem-swiatla-w-tle-nobel-z-medycyny-2026","status":"publish","type":"badania_i_nauka","link":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/badania-i-nauka\/przelomowe-badania-z-uzyciem-swiatla-w-tle-nobel-z-medycyny-2026\/","title":{"rendered":"Prze\u0142omowe badania z u\u017cyciem \u015bwiat\u0142a. W tle Nobel z medycyny 2026"},"content":{"rendered":"\n

Co dzieje si\u0119 z materia\u0142ami, kt\u00f3re posiadaj\u0105c zdolno\u015b\u0107 poch\u0142aniania \u015bwiat\u0142a, mog\u0105 po\u015bredniczy\u0107 w oddzia\u0142ywaniu na kom\u00f3rki i tkanki, odkry\u0142 zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a dr hab. Renata Rybakiewicz-Sekita, prof. ucz. z Wydzia\u0142u Matematyczno-Przyrodniczego UKSW.<\/h2>\n\n\n\n

Innego, cho\u0107 powi\u0105zanego z nim zagadnienia dotyczy\u0142y badania, za kt\u00f3re w 2026 r. zosta\u0142a przyznana Nagroda Nobla z medycyny. Odkrycia badaczy umo\u017cliwi\u0142y rozw\u00f3j optogenetyki, czyli metody sterowania aktywno\u015bci\u0105 kom\u00f3rek za pomoc\u0105 \u015bwiat\u0142a. \u015awiat\u0142o bowiem pozwala naukowcom nie tylko obserwowa\u0107 kom\u00f3rki, lecz tak\u017ce wp\u0142ywa\u0107 na ich aktywno\u015b\u0107, w tym na funkcjonowanie kom\u00f3rek nerwowych. <\/p>\n\n\n\n

\u015awiat\u0142o znajduje zastosowanie<\/h3>\n\n\n\n

Karl Deisseroth, Peter Hegemann i Georg Nagel otrzymali tegoroczn\u0105 Nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie medycyny za odkrycia dotycz\u0105ce kana\u0142\u00f3w jonowych aktywowanych \u015bwiat\u0142em i rozw\u00f3j optogenetyki. Metoda ta umo\u017cliwia precyzyjne pobudzanie lub hamowanie aktywno\u015bci wybranych kom\u00f3rek nerwowych za pomoc\u0105 \u015bwiat\u0142a. Dzi\u0119ki temu naukowcy mog\u0105 lepiej poznawa\u0107 funkcjonowanie m\u00f3zgu i ca\u0142ego uk\u0142adu nerwowego.<\/p>\n\n\n\n

Od optogenetyki po fotostymulacje – \u015bwiat\u0142o znajduje coraz szersze zastosowanie w neuronauce i bioelektronice. S\u0105 to jednak r\u00f3\u017cne podej\u015bcia. Optogenetyka wykorzystuje \u015bwiat\u0142oczu\u0142e bia\u0142ka w kom\u00f3rkach, natomiast w badaniach nad p\u00f3\u0142przewodnikami organicznymi wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa materia\u0142, kt\u00f3ry poch\u0142ania \u015bwiat\u0142o i mo\u017ce po\u015bredniczy\u0107 w oddzia\u0142ywaniu na tkanki. W obu przypadkach istotne jest zrozumienie mechanizm\u00f3w wywo\u0142ywania odpowiedzi biologicznej. W przypadku materia\u0142\u00f3w organicznych trzeba dodatkowo zbada\u0107, jak zmieniaj\u0105 si\u0119 podczas na\u015bwietlania.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat\u0142o powoduje degradacj\u0119<\/h3>\n\n\n\n

I w\u0142a\u015bnie tym zagadnieniem zaj\u0105\u0142 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w, w sk\u0142ad kt\u00f3rego weszli dr hab. Renata Rybakiewicz-Sekita, prof. ucz., mgr in\u017c. Roman Ga\u0144czarczyk oraz prof. Eryk D. G\u0142owacki z CEITEC w Brnie Zbadali oni poli(3-heksylotiofen), znany jako P3HT – polimer o w\u0142a\u015bciwo\u015bciach p\u00f3\u0142przewodnika organicznego, czyli materia\u0142u, kt\u00f3ry w okre\u015blonych warunkach mo\u017ce przewodzi\u0107 pr\u0105d elektryczny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
dr hab. Renata Rybakiewicz-Sekita, prof. ucz.\u00a0 i mgr in\u017c. Roman Ga\u0144czarczyk.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

P3HT poch\u0142ania \u015bwiat\u0142o widzialne i nale\u017cy do materia\u0142\u00f3w badanych w bioelektronice – dziedzinie \u0142\u0105cz\u0105cej elektronik\u0119 z uk\u0142adami biologicznymi, m.in. pod k\u0105tem fotostymulacji, czyli wywo\u0142ywania odpowiedzi kom\u00f3rek lub tkanek za pomoc\u0105 \u015bwiat\u0142a. Przyk\u0142adem s\u0105 badania nad wykorzystaniem tego materia\u0142u do oddzia\u0142ywania na kom\u00f3rki nerwowe i siatk\u00f3wk\u0119 oka.<\/p>\n\n\n\n

W eksperymentach P3HT mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 w postaci cienkich warstw nanoszonych na pod\u0142o\u017ce lub nanocz\u0105stek, czyli cz\u0105stek o skali nanometrycznej. Zesp\u00f3\u0142 zbada\u0142, jak materia\u0142 zachowuje si\u0119 podczas na\u015bwietlania w \u015brodowisku wodnym i w obecno\u015bci tlenu.<\/p>\n\n\n\n

Naukowcy wykazali, \u017ce podczas na\u015bwietlania P3HT powstaj\u0105 reaktywne formy tlenu, czyli indywidua chemiczne zawieraj\u0105ce tlen, kt\u00f3re ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 reaktywno\u015b\u0107 mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na procesy zachodz\u0105ce w kom\u00f3rkach. Jedn\u0105 z nich jest nadtlenek wodoru – zwi\u0105zek znany m.in. jako sk\u0142adnik wody utlenionej. Jednocze\u015bnie sam P3HT ulega nieodwracalnemu utlenianiu i stopniowej degradacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Schemat przemian P3HT pod wp\u0142ywem \u015bwiat\u0142a w \u015brodowisku wodnym. Badania wskazuj\u0105, \u017ce proces nie ma charakteru klasycznej fotokatalizy – wzbudzony P3HT uczestniczy w reakcjach z tlenem i sam ulega stopniowej degradacji, kt\u00f3rej intensywno\u015b\u0107 ro\u015bnie wraz ze wzrostem energii promieniowania.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

To zasadnicza r\u00f3\u017cnica. W badanych warunkach P3HT nie dzia\u0142a bowiem jak klasyczny fotokatalizator, czyli materia\u0142, kt\u00f3ry pod wp\u0142ywem \u015bwiat\u0142a przyspiesza reakcje chemiczne, sam nie ulegaj\u0105c przy tym trwa\u0142emu zu\u017cyciu. P3HT ulega natomiast autooksydacji. Oznacza to, \u017ce podczas reakcji z udzia\u0142em tlenu sam si\u0119 utlenia i stopniowo traci swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Powstawanie reaktywnych form tlenu jest wi\u0119c zwi\u0105zane ze zu\u017cywaniem materia\u0142u, a nie z jego niezmiennym, wielokrotnym dzia\u0142aniem jako katalizatora.<\/p>\n\n\n\n

Badania pokaza\u0142y r\u00f3wnie\u017c, \u017ce \u015bwiat\u0142o o wy\u017cszej energii foton\u00f3w, a wi\u0119c kr\u00f3tszej d\u0142ugo\u015bci fali, przyspiesza w badanych warunkach zar\u00f3wno wytwarzanie nadtlenku wodoru, jak i degradacj\u0119 P3HT.<\/p>\n\n\n\n

\u015awiat\u0142o wp\u0142ywa na kom\u00f3rki<\/h3>\n\n\n\n

W badaniach nad materia\u0142ami przeznaczonymi do fotostymulacji nie wystarczy ustali\u0107, czy pod wp\u0142ywem \u015bwiat\u0142a mo\u017cna uzyska\u0107 oczekiwany efekt biologiczny, np. zmian\u0119 aktywno\u015bci kom\u00f3rek nerwowych. R\u00f3wnie wa\u017cne jest okre\u015blenie, czy materia\u0142 zachowuje swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci podczas wielokrotnego na\u015bwietlania i jakie produkty reakcji powstaj\u0105 w jego otoczeniu. Wyniki zespo\u0142u pozwalaj\u0105 zatem lepiej ocenia\u0107 mo\u017cliwo\u015bci i ograniczenia P3HT w zastosowaniach bioelektronicznych.<\/p>\n\n\n\n

\n

– <\/em>Je\u017celi chcemy wykorzystywa\u0107 p\u00f3\u0142przewodniki organiczne w kontakcie z kom\u00f3rkami i tkankami, musimy wiedzie\u0107 nie tylko, czy daj\u0105 oczekiwany efekt, lecz tak\u017ce co dzieje si\u0119 z samym materia\u0142em podczas na\u015bwietlania. Poznanie tych przemian pozwala lepiej oceni\u0107 jego ograniczenia i projektowa\u0107 materia\u0142y, kt\u00f3re d\u0142u\u017cej zachowuj\u0105 swoje w\u0142a\u015bciwo\u015bci – podkre\u015bla prof. UKSW dr hab. Renata Rybakiewicz-Sekita.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

\u015awiat\u0142o ma potencja\u0142<\/h3>\n\n\n\n

Odkrycie mechanizmu przemian P3HT pokazuje, jak wa\u017cne jest poznanie w\u0142a\u015bciwo\u015bci materia\u0142\u00f3w wykorzystywanych w technologiach oddzia\u0142uj\u0105cych \u015bwiat\u0142em na uk\u0142ady biologiczne. Nie chodzi wy\u0142\u0105cznie o to, czy materia\u0142 umo\u017cliwia uzyskanie po\u017c\u0105danej odpowiedzi kom\u00f3rek, ale r\u00f3wnie\u017c o jego trwa\u0142o\u015b\u0107 i przemiany chemiczne zachodz\u0105ce podczas na\u015bwietlania. Wiedza ta ma istotne znaczenie dla dalszego rozwoju fotostymulacji i bioelektroniki.<\/p>\n\n\n\n

– Tegoroczny Nobel pokazuje, jak ogromny potencja\u0142 ma wykorzystanie \u015bwiat\u0142a do badania i kontrolowania proces\u00f3w biologicznych. W przypadku materia\u0142\u00f3w organicznych r\u00f3wnie wa\u017cne jest jednak zrozumienie, jakie przemiany zachodz\u0105 w nich podczas wzbudzania \u015bwiat\u0142em. Je\u017celi materia\u0142 ma by\u0107 wielokrotnie na\u015bwietlany i wykorzystywany w \u015brodowisku biologicznym, jego stabilno\u015b\u0107 chemiczna staje si\u0119 jednym z kluczowych parametr\u00f3w – m\u00f3wi mgr in\u017c. Roman Ga\u0144czarczyk.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki bada\u0144 opublikowano w 2026 roku w czasopi\u015bmie Chemistry \u2013 A European Journal<\/em> w artykule \u201ePhotoinduced ROS Production by Poly(3-hexylthiophene) (P3HT) is due to Autoxidation Rather Than Catalysis<\/em>\u201d, kt\u00f3rego autorami s\u0105 Roman Ga\u0144czarczyk, Renata Rybakiewicz-Sekita i Eryk D. G\u0142owacki. DOI: 10.1002\/chem.71488.<\/p>\n\n\n\n

Badania by\u0142y wsp\u00f3\u0142finansowane przez Narodowe Centrum Nauki w ramach projekt\u00f3w PRELUDIUM 2024\/53\/N\/ST5\/02771 oraz SONATA 2024\/55\/D\/ST5\/02837.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Co dzieje si\u0119 z materia\u0142ami, kt\u00f3re posiadaj\u0105c zdolno\u015b\u0107 poch\u0142aniania \u015bwiat\u0142a, mog\u0105 po\u015bredniczy\u0107 w oddzia\u0142ywaniu na kom\u00f3rki i tkanki, odkry\u0142 zesp\u00f3\u0142 naukowc\u00f3w, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a dr hab. Renata Rybakiewicz-Sekita, prof. ucz. z Wydzia\u0142u Matematyczno-Przyrodniczego UKSW. Innego, cho\u0107 powi\u0105zanego z nim zagadnienia dotyczy\u0142y badania, za kt\u00f3re w 2026 r. zosta\u0142a przyznana Nagroda Nobla z medycyny. Odkrycia badaczy umo\u017cliwi\u0142y […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":74954,"parent":0,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"kategorie_badania_i_nauka":[7,64,65],"class_list":["post-74912","badania_i_nauka","type-badania_i_nauka","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","kategorie_badania_i_nauka-projekty","kategorie_badania_i_nauka-publikacje","kategorie_badania_i_nauka-osiagniecia"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/74912","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka"}],"about":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/badania_i_nauka"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/74912\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74962,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/badania_i_nauka\/74912\/revisions\/74962"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/74954"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=74912"}],"wp:term":[{"taxonomy":"kategorie_badania_i_nauka","embeddable":true,"href":"https:\/\/uksw.edu.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kategorie_badania_i_nauka?post=74912"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}