ProjektyWystawę „Z Krakowa, Wilna i Warszawy do Białowieży. Polowania i łowy królów Polski i wielkich książąt Litwy”, poświęconą odkrywaniu historii władców można obejrzeć na Wydziale Nauk Historycznych UKSW.
Wystawa jest częścią projektu badawczego pt. „Dziedzictwo Wazów w Białowieży (tajemnica pałacowych dębów) realizowanego na uczelni przez Fundację Rozwoju UKSW.
11 władców Polski i Litwy bywało w Białowieży i Puszczy Białowieskiej, naukowcy potwierdzili 100 królewskich i książęcych odwiedzin wielkiej puszczy, przez którą prowadził szlak z Krakowa do Wilna i z Wilna do Warszawy. Zbadali również teren obecnego Parku Pałacowego w Białowieży, gdzie odnaleźli pozostałości założenia dworskiego z czasów Wazów.
Gości wystawy na UKSW w imieniu ks. prof. Ryszarda Czekalskiego, rektora uczelni przywitała dr hab. Anna Fidelus, prof. ucz., prorektor ds. studenckich i kształcenia. Podkreśliła, że wystawa jest ważna z punktu widzenia dziedzictwa kulturowego zarówno Polski jak i Litwy.
– Instytut Archeologii szeroko podejmuje współpracę z ośrodkami naukowymi z zagranicy. Uniwersytet jest aktywny na polu dydaktycznym, ale też na polu estetyki, czego dowodem jest ta piękna wystawa – podkreśliła Prorektor.
Ks. prof. dr. hab. Waldemar Graczyk, dziekan Wydziału Nauk Historycznych i kierownik katedry Historii Średniowiecznej UKSW, pogratulował dr Joannie Wawrzeniuk z Instytutu Archeologii UKSW, która pełni obowiązki kierownika projektu i prof. dr hab. Bogumile Jędrzejewskiej z Instytutu Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży, współautorce wystawy od kilkudziesięciu lat zajmującej się między innymi historią Puszczy Białowieskiej.
– Przyrodniczo Puszcza jest jednym z najpiękniejszych miejsc w Polsce. Kiedy myślałem o tym królewskim szlaku z Krakowa do Wilna przez Białowieżę, zdałem sobie sprawę, że wiódł on przez nasze Mazowsze. Trasa wędrówki królów wiodła przez Brok, w którym do poł. XVIII wieku w pięknym zameczku biskupów płockich, zatrzymywali się królowie – przypomniał dziekan Wydziału Nauk Historycznych.
Rekordzistą i wielkim miłośnikiem Puszczy Białowieskiej był Władysław Jagiełło, który polował i wypoczywał tu aż 40 razy. Z wystawy na Wydziale Nauk Historycznych UKSW dowiadujemy się, że od 1589 roku Puszcza Białowieska znajduje się w wielkoksiążęcych a następnie królewskich dobrach stołowych. Naukowcy datują, że ochrona prawna Puszczy Białowieskiej w latach 1386 do 1796, to ewenement na skalę europejską i zasługa naszych władców – relacjonowały badaczki.
W 1639 r. powstała „Ordynacja puszczy leśnictwa białowieskiego” gdzie regulowany jest sposób ochrony puszczy. Przez 400 lat włączano miejscową ludność w działania ochronne, łowiectwo, leśnictwo i straż Puszczy Białowieskiej.
Dr Joanna Wawrzeniuk zaprezentowała odkrycia naukowców z jednej z najstarszych osad królewskich Puszczy w Białowieży, gdzie do dziś w Parku Pałacowym rosną pomnikowe dęby. W tym miejscu stał dwór myśliwski Wazów, który na podstawie własnych badań geofizycznych, odkryć archeologicznych i historycznych rycin zwizualizował prof. Fabian Welc, dyrektor Instytutu Archeologii UKSW.
– Zygmunt III Waza gościł na terenie Puszczy Białowieskiej pięciokrotnie, polował, rządził i rozkoszował się puszczą. W latach 1594-1597 zbudowano założenie dworskie w Nowej Białowieży – podkreśliła dr Joanna Wawrzeniuk.
Dzięki projektowi odkryto pamiątki związane z królami Polski: portret Zygmunta III Wazy z końca XVI w., który wisiał w kaplicy w Białowieży, wiele mniejszych artefaktów, a także doskonale zachowany mały dzwon z odlanym zapisem Anno Domini 1661, obecnie w cerkwi na białowieskim cmentarzu. W czasach Jana III Sobieskiego, w 1683 r., Białowieża liczyła 6 rodzin włościańskich. Źródła wskazują, że dwór mógł zostać zniszczony w czasie III Wojny Północnej.
XIX i XX wiek dla Puszczy Białowieskiej był okresem wielkich zniszczeń i eksploatacji. Jednak od 2017 r. skończyła się wycinka drzew i cały czas trwają prace mające na celu odtworzenie drzewostanu. W miejscu pałacu carskiego znajduje się dziś siedziba dyrekcji Białowieskiego Parku Narodowego.
Ks. dr. hab. Maciej Bała, prof. ucz. z Fundacji Rozwoju Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie pogratulował projektu autorkom i wyraził radość, że Fundacja mogła wesprzeć tak ciekawe i ważne dla kulturowej tożsamości badania.
– Ta fundacja została powołana, aby ludzie związani z uczelnią mogli zrealizować ambitne cele projektowe. W Białowieży są ślady polskich królów. Fundacja służy naszemu Uniwersytetowi i dziękuję, że wybrały Panie właśnie naszą fundację – dodał ks. dr hab. Maciej Bała, prof. ucz.
Puszcza Białowieska, która leży obecnie na terenie Polski i Białorusi, wynosi 1500 km2 i należy do ostatnich zachowanych lasów pierwotnych w Europie. Najstarsze dęby puszczy pierwotnej liczą 600 lat, a odtworzona wysiłkiem naukowców populacja żubra liczy 850 osobników. Od 2014 cała Puszcza Białowieska jest wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Wystawa „Z Krakowa, Wilna i Warszawy do Białowieży. Podróże i łowy królów Polski i wielkich książąt Litwy” była wcześniej pokazywana w Muzeum Niepołomickim, w Muzeum Narodowym – Pałacu Wielkich książąt Litewskich w Wilnie, w Dyrekcji i Muzeum Białowieskiego Parku Narodowego w Białowieży oraz w Muzeum Pałacu Króla Jana III Sobieskiego w Wilanowie.
Zaprezentowana wystawa jest częścią projektu: „Dziedzictwo Wazów w Białowieży (tajemnica pałacowych dębów). Projekt powstał w ramach programu Nauka dla Społeczeństwa II, finansowanego ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
29 kwietnia 2026
