Zarządzanie oparte na wartościach. Konferencja naukowa na WSE UKSW

Konferencja na Wydziale Społeczno-Ekonomicznym stanowiła próbę odpowiedzi na pytanie, jakimi zasadami moralnymi powinny kierować się kadry zarządzające w instytucjach nauki, administracji publicznej i biznesu we współczesnym, niepewnym i zmieniającym się świecie.

Organizatorzy konferencji postawili tezę, w myśl której zarządzanie oparte na wartościach nie jest „alternatywą dla innowacyjności” – przeciwnie, może stanowić jej niezbędne dopełnienie, nadając jej „etyczny i społeczny kierunek”. Uznali, że należy przyjrzeć się nie jednemu wybranemu, ale trzem kluczowym obszarom życia publicznego: nauce, administracji publicznej oraz biznesowi. To właśnie dialog tych środowisk daje, zdaniem organizatorów, szansę na stworzenie spójnej wizji „odpowiedzialnego przywództwa i zarządzania”, które łączy innowacyjność z trwałością zasad.

Udział panelistów reprezentujących różne środowiska pozwolił na pogłębioną i wielowątkową debatę. Konferencja stała się okazją do wymiany doświadczeń, inspiracji oraz refleksji nad tym, w jaki sposób zarządzać, kierując się nie tylko kryterium efektywności, ale także systemem wartości.

W poszukiwaniu punktów odniesienia

– Niezwykle ważne i potrzebne są debaty dotyczące zarządzania opartego na wartościach. Właśnie na niezmiennych wartościach powinniśmy się opierać we współczesnym, pełnym wyzwań i obfitującym w zagrożenia społeczeństwie – mówiła dr hab. Anna Fidelus, prof. ucz., prorektor ds. studenckich i kształcenia, inaugurując konferencję w imieniu ks. prof. Ryszarda Czekalskiego, rektora UKSW. – To nasz fundament, który daje siłę. Bardzo się cieszę, że to już kolejna, poświęcona wartościom, konferencja zorganizowana na Wydziale Społeczno-Ekonomicznym, który do kwestii etycznych przywiązuje szczególną wagę.

Ks. dr hab. Artur Wysocki, prof. ucz., dziekan Wydziału Społeczno-Ekonomicznego, zaznaczył, że tematyka konferencji „wpisuje się” w misję naszego wydziału i całej uczelni.

– Chcemy budować na wartościach, ale jakich? – pytał ks. dr hab. Artur Wysocki, prof. ucz. – W dobie innowacji i nowych technologii trzeba się zastanawiać, na ile decyzje zarządcze mogą być sterowane poprzez algorytmy. Trzeba pytać, jakie wartości wyznajemy i jakie chcemy wnieść w życie publiczne.

Także przewodniczący Komitetu Organizacyjnego konferencji, a zarazem moderator trzeciego panelu, dr Piotr Zakrzewski, był zdania, że we współczesnych, pełnych zagubienia, zabiegania i „przeładowania informacyjnego” czasach potrzebujemy azymutu, trwałego odniesienia, pewnego fundamentu – i tym fundamentem mogą być właśnie wartości.

Pułapka wartości traktowanych instrumentalnie

– Tytuł panelu odsyła nas do bardzo klasycznego, a zarazem wciąż fundamentalnego rozumienia nauki: jako racjonalnej refleksji ukierunkowanej na poznanie rzeczywistości – mówił moderator debaty poświęconej nauce dr Dominik Tylka. – Nauka u swoich podstaw jest wysiłkiem rozumu, który zmierza do odkrycia prawdy o świecie. To rozumienie bywa dziś podważane przez niektóre radykalne nurty obecne we współczesnej akademii. Szczęśliwie, na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego nie mamy z tym problemu.

Moderator debaty stwierdził, że szczególne wyzwanie pojawia się tam, gdzie przedmiotem badań staje się człowiek — a więc zwłaszcza w naukach humanistycznych i społecznych. Nie da się bowiem badać człowieka całkowicie „neutralnie”, bez żadnego założenia co do tego, kim on jest. Określona koncepcja osoby ludzkiej wpływa na to, jak interpretujemy przemiany zachodzące w życiu społecznym, instytucjach czy organizacjach.

– W zależności od przyjętego rozumienia człowieka te same zmiany możemy opisywać jako postępowe albo przeciwnie: jako będące przejawem degradacji czy zacofania – mówił dr Dominik Tylka.

W jego przekonaniu „rozwój wiedzy” nie jest jeszcze sam w sobie dobrem, jeśli dokonuje się kosztem „prawdy o człowieku”.

Biorący udział w panelu poświęconym zarządzaniu wartościami w nauce ks. prof. Piotr Mazurkiewicz, nieco przewrotnie zauważył, że „stawianie na wartości” może stać się źródłem problemów i prowadzić do niekorzystnego rozwoju wypadków. Podkreślił, że każdy człowiek kieruje się w życiu wartościami, ale zdarza się, że traktuje je instrumentalnie jako narzędzie do realizacji celów, przy czym często ich zaspokojenie wiąże się z rozczarowaniem.

– Co jest wartościowe dla mnie, a co dla społeczeństwa? Jeśli próbujemy budować etykę na fundamencie wartości, konstruujemy społeczeństwo relatywizmu. Bo wartości są subiektywne. A skoro tak, to jak obronić odwoływanie się do wartości? – pytał ks. prof. Piotr Mazurkiewicz. – Trzeba się zastanowić, na co jesteśmy gotowi. Dla kogo czy dla czego jesteśmy gotowi poświęcić życie? Czy świadomie i jakie wartości wybieramy w życiu? Jak to wygląda w życiu? Która hierarchia wartości jest nam bliższa? Jak rozumiemy wartości w kontekście zarządzania? Czy celem jest efektywność, produkcja czy równocześnie budowanie wspólnoty ludzi?

Ks. Marcin Jurak przyznał, że człowiekowi potrzebny jest kompas, aby wiedział, „dokąd zmierza”. Nawiązując do wystąpienia ks. prof. Piotra Mazurkiewicza, podkreślił, że poczucie zagubienia sprzyja zastępowaniu Boga „wartościami subiektywnymi”.

Prof. Michał Łuczewski stwierdził, że nie ufa ludziom, którzy mówią zbyt wiele o wartościach i przywództwie. Zaznaczył, że „wszyscy wyznajemy jakieś wartości”. Źródłem konfliktu mogą być różnice systemów wartości. Dobre „zarządzanie wartościami” polega na dostrzeżeniu konfliktu – dzięki temu przestajemy być „jego częścią”, możemy poznać jego charakter i szukać sposobu na wyjście z impasu, często przez odniesienie się do jakiejś wspólnej dla obu stron konfliktu wartości.

Minimum kontroli, maksimum wsparcia

Debatę dotyczącą wartości w administracji rozpoczął dr Nikodem Bończa-Tomaszewski, historyk, twórca Narodowego Archiwum Cyfrowego. Bończa-Tomaszewski skoncentrował swoje wystąpienie wokół koncepcji państwa regulacyjnego, którego nadrzędnym celem jest dążenie do nadzoru oraz kontroli nad obywatelami. Towarzyszy mu przekonanie o własnej nieomylności, przypisywanie mu wychowawczej i opiekuńczej roli. Innowacje służą wówczas zwiększaniu inwigilacji, a wartości są traktowane instrumentalnie jako podbudowa dla ideologii. Logika państwa regulacyjnego prowadzi do rozwoju przemocy wewnątrzinstytucjonalnej, skutkującej paraliżem wykonawczym i zarządczym. W szerokiej skali nie da się bowiem skutecznie prowadzić projektów w oparciu o sztywne praktyki projektowe, karanie odstępstw od początkowych założeń, traktowanie błędów projektowych jak przestępstw czy rozliczanie z przestrzegania procedur, a nie efektów.

Koncepcja alternatywna to dla Nikodema Bończy-Tomaszewskiego państwo będące „prawnym usługodawcą”, czyli solidarne ze swoimi obywatelami, a nie paraliżujące ich życie procedurami i instytucjami kontrolno-nadzorczymi.

Przemysław Derwich, wieloletni dyrektor w ministerstwie ds. rozwoju regionalnego, na konferencji reprezentował Climate KIC, powołaną 15 lat temu przez Europejski Instytut Innowacji i Technologii agencję zajmującą się klimatem i innowacjami. Rolą organizacji jest koordynacja rozwiązań i procesów dziejących się na styku sektorów oraz wspieranie samorządów we wdrażaniu zmian o kompleksowym charakterze. Przemysław Derwich przedstawił zebranym założenia podejścia systemowego jako odpowiedzi na złożoność współczesnych problemów. Zaproponował, by porzucić przebrzmiały model biurokratyczny i postawić na „wieloaspektowe podejście” z udziałem różnych partnerów, w poszukiwaniu „wspólnego dobra”.

Radca prawny dr hab. Jacek Jaworski, prof. ucz., specjalista w dziedzinie planowania przestrzennego i gospodarki nieruchomościami, w swoim wystąpieniu zastanawiał się, czy „zarządzanie przez wartości” powinno być prawnie regulowane albo wspierane. Stawiał pytanie, czy poradzi sobie ono w zderzeniu z brutalnym, „prymitywnym” zarządzaniem przez koszty. Wskazywał jednocześnie na problemy automatyzacji pracy i sztucznej inteligencji, które gubią wartość człowieka i jego pracy. Zachęcał zebranych do podejmowania odpowiedzialnych, indywidualnych decyzji w różnych sytuacjach naszego życia.

Biznes dla dobra wspólnego

Panel „Perspektywa biznesu” ukazał wyraźnie, że współczesny biznes coraz częściej poszukuje fundamentów wykraczających poza efektywność ekonomiczną. Wystąpienia panelistów, pokazujące różne obszary praktyki zarządzania, koncentrowały się na budowaniu organizacji opartych na integralności, odpowiedzialności i relacjach.

Piotr Czekierda z Akademii Górniczo-Hutniczej w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na potrzebę „głębszego przywództwa”, odpowiadającego na kryzys współczesnych modeli zarządzania. Podkreślał, że nie opiera się ono jedynie na hierarchii czy skuteczności organizacyjnej, ale na harmonijnym systemie wartości lidera, spójności słów i czynów oraz odpowiedzialności za dobro wspólne. Piotr Czekierda wskazywał, że organizacje potrzebują dziś przywódców zdolnych do budowania wspólnoty, solidarności i współodpowiedzialności, a nie jedynie realizacji celów ekonomicznych.

Dr Urszula Góral, zajmująca się polityką prywatności i ochrony danych osobowych, przedstawiła perspektywę zarządzania wartościami w świecie nowych technologii i sztucznej inteligencji. W swoim wystąpieniu podkreślała, że innowacje technologiczne generują coraz więcej konfliktów wartości, takich jak napięcie między prywatnością a bezpieczeństwem czy między innowacyjnością a zgodnością regulacyjną. Zwróciła uwagę, że współczesne organizacje technologiczne nie mogą ograniczać się wyłącznie do formalnego przestrzegania prawa, ale powinny budować kulturę odpowiedzialności. Szczególnie ważne było ukazanie wartości jako „infrastruktury technologii”, czyli elementu realnie wpływającego na funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Prelegentka wskazała również, że odpowiedzialna innowacja wymaga dialogu pomiędzy biznesem, regulatorami i społeczeństwem.

Sebastian Jaworowski skoncentrował się na wymiarze wspólnotowym i formacyjnym biznesu. Przedstawiona przez niego inicjatywa „Odbudowani” ukazywała przedsiębiorczość jako narzędzie służby społecznej, budowania relacji oraz rozwoju człowieka. W prezentacji szczególnie wybrzmiała idea, że skuteczność biznesowa nie musi pozostawać w sprzeczności z sumieniem, odpowiedzialnością czy duchowością. Sebastian Jaworowski podkreślał znaczenie środowiska, formacji oraz wspólnoty jako fundamentów rozwoju liderów i przedsiębiorców. Biznes został przedstawiony nie jako cel sam w sobie, ale jako przestrzeń budowania dobra wspólnego i odpowiedzialnego wpływu społecznego.

Z kolei Paweł Kulawik zaprezentował działalność Fundacji Campus Pallotti jako przykład praktycznej realizacji zarządzania opartego na wartościach w wymiarze społecznym i lokalnym. W jego wystąpieniu szczególnie widoczna była idea tworzenia przestrzeni integrującej działalność edukacyjną, społeczną, sportową i biznesową. W prezentacji podkreślił znaczenie kapitału społecznego, wolontariatu oraz współpracy różnych środowisk dla rozwoju trwałych inicjatyw społecznych. Ważnym elementem była także wizja rozwoju projektów biznesowych i infrastrukturalnych opartych na wartościach wspólnotowych i odpowiedzialności za lokalną społeczność.

Cały panel pokazał, że współczesne zarządzanie coraz częściej wymaga integrowania skuteczności ekonomicznej z odpowiedzialnością społeczną, etyką oraz troską o rozwój człowieka. Niezależnie od reprezentowanej branży – od nowych technologii, przez działalność społeczną, po inicjatywy biznesowe i formacyjne – prelegenci podkreślali, że trwały rozwój organizacji możliwy jest jedynie wtedy, gdy wartości stanowią rzeczywisty fundament podejmowanych decyzji, a nie jedynie element wizerunkowy.

Zarządzanie oparte na wartościach. Konferencja naukowa na Wydziale Społeczno-Ekonomicznym UKSW. Komitet Organizacyjny Konferencji: dr Maria Szymborska, dr Kazimierz Pawlik, dr Dominik Tylka, dr Piotr Zakrzewski.