Młodzież a wartości 2026. Badania socjologów z UKSW

Przeprowadzone przez zespół badawczy Katedry Socjologii Religii na Wydziale Społeczno-Ekonomicznym ogólnopolskie badania socjologiczne, wskazują na postępującą erozję tradycyjnych wartości w środowiskach młodzieży licealnej i akademickiej.

Ogólnopolskie badania socjologiczne zatytułowane „Młodzież a wartości 2026” miały na celu diagnozę postaw uczniów szkół średnich oraz studentów szkół wyższych w Polsce. Badania koncentrowały się wokół zagadnień związanych z małżeństwem, rodziną, autorytetami (w tym postacią papieża Jana Pawła II), religijnością, moralnością i aksjologią. Organizatorem badań był zespół socjologów z UKSW w składzie: ks. prof. dr hab. Sławomir H. Zaręba (kierownik), dr hab. Maria Sroczyńska, prof. ucz., dr Joanna Wróblewska-Skrzek, dr Wojciech Klimski oraz dr Marcin Choczyński. W badaniach sondażowych wzięło udział ponad 2400 uczniów szkół średnich i studentów szkół wyższych, między 15 a 21 rokiem życia z całego kraju.

Projekt został przeprowadzony we współpracy z Instytutem Badawczym IPC z Wrocławia.

Punktem odniesienia były dla badaczy wnioski z poprzednich edycji badań zrealizowanych przez Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC przy współudziale pracowników UKSW. Pokłosiem prac badawczych z 2017 r., w które zaangażowany był zespół socjologów z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, były dwie publikacje: Między konstrukcją a dekonstrukcją uniwersum znaczeń. Badania religijności młodzieży akademickiej w latach 1988-1998-2005-2017 pod redakcją naukową Sławomira H. Zaręby oraz Marcina Zarzeckiego (Warszawskie Wydawnictwo Socjologiczne, Warszawa 2018) i Kondycja religijna i moralna młodzieży szkół średnich w latach 1988–1998–2005–2017 autorstwa Janusza Mariańskiego (Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2018). Badacze wskazują, że podsumowanie edycji badań z 2017 r. ukazało się także w języku angielskim w renomowanym wydawnictwie Peter Lang Publishing Group pt. Between Construction and Deconstruction of the Universes of Meaning. Research into the Religiosity of Academic Youth in the Years 1988-1998-2005-2017 (red. Sławomir H. Zaręba i Marcin Zarzecki, 2020).

Najnowsze badania mają dostarczyć informacji o zmianach dokonujących się w przekonaniach i postawach polskiej młodzieży, w tym w ich stosunku do kwestii wiary i praktyk religijnych. Na przestrzeni ostatnich 38 lat (1988-2026), zauważają autorzy badań, odsetek respondentów szkół średnich, deklarujących się jako głęboko wierzący bądź wierzący, obniżył się z 82% do 46%, zaś wśród młodzieży akademickiej z 74% do 46%. 28 proc. uczniów zapytanych o praktyki religijne wskazywało odpowiedź – „praktykuję rzadko”, zaś 24 proc. studentów odpowiedziało: „nie praktykuję”. Jednocześnie 59% uczniów szkół średnich i 55 proc. studentów zadeklarowało wiarę w istnienie Boga. Badacze zwracają uwagę na fakt, że 18 proc. młodzieży szkolnej między 14 a 19 rokiem życia wskazało TikTok jako ważne źródło wiedzy w kwestiach religijnych.

Naukowcy podkreślają, że szczególnie w przypadku zagadnień dotyczących katolickich norm „moralności małżeńsko-rodzinnej”, mamy do czynienia z postępującą „erozją postaw”.

Na osobną uwagę zasługuje postrzeganie poglądów młodzieży właśnie na małżeństwo i rodzinę, a także na postać św. Jana Pawła II.

Najnowsze badania są kontynuacją ustaleń metodologicznych zasłużonych badaczy postaw religijno-moralnych, takich jak Władysław Piwowarski, Witold Zdaniewicz czy Janusz Mariański.

Naukowcy zwracają uwagę, że przeprowadzone badania pozwalają na „odmalowanie pewnego obrazu tożsamości” współczesnej młodzieży, w zestawieniu z diagnozą dotyczącą „młodzieży lat ubiegłych”.

Zdaniem badaczy szczególnie cenna była dla nich możliwość porównania „młodzieżowych pokoleń” doświadczających: schyłku systemu komunistycznego, pierwszych lat transformacji ustrojowej, wejścia do struktur europejskich, śmierci papieża Jana Pawła II i kształtowania się jego spuścizny, a obecnie oceny świata naznaczonego pandemią Covid-19, presji migracyjnej, a także wojny w Ukrainie.

Efektem przeprowadzonych badań będzie publikacja, przygotowana przez zespół realizujący badania przy współudziale zajmujących się socjologią religii ekspertów z innych ośrodków akademickich.