Polska rodzina 2046. Konferencja w Senacie RP

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego był współorganizatorem konferencji pt. „Polska rodzina 2046. Scenariusze zmian i ich konsekwencje dla systemu wsparcia, pracy socjalnej i usług społecznych”, która odbyła się w Senacie RP.

Naszą Uczelnię, w imieniu ks. prof. Ryszarda Czekalskiego, rektora UKSW, reprezentował na konferencji dr hab. Sebastian Sikorski, prof. ucz., prorektor ds. promocji i współpracy z otoczeniem.

W konferencji wzięło udział grono naukowców z Wydziału Studiów nad Rodziną UKSW: przewodniczący Komitetu Naukowego konferencji ks. prof. Mieczysław Ozorowski, dziekan WSR, dr hab. Zbigniew Mikołajczyk, prof. ucz., dr Leszek Buller i ks. dr Adam Grabowski.

Pomysłodawcą konferencji był senator dr Ryszard Majer z Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej, który na UKSW uzyskał stopień doktora nauk społecznych w zakresie nauk o polityce. Konferencja została zorganizowana we współpracy z Uniwersytetem Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie, Akademią WSB w Dąbrowie Górniczej oraz Uniwersytetem Jana Długosza w Częstochowie.

Zgromadziła wybitnych ekspertów w dziedzinie nauk o rodzinie, o bezpieczeństwie społecznym, polityce socjalnej, a także praktyków – przedstawicieli regionalnych ośrodków polityki społecznej, ośrodków pomocy społecznej i centrów usług społecznych.

Przewodnicząca Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej Janina Sagatowska, przywołała na wstępie słowa Jana Pawła II, który mówił, że przyszłość ludzkości idzie przez rodzinę. Zaznaczyła, że zaproszeni eksperci są „partnerem społecznym” dla Komisji, zajmującej się szeroko rozumianą polityką społeczną.

Senator dr Ryszard Majer, na motto konferencji wybrał zdanie św. Augustyna: Pokój domu jest uporządkowaną zgodą domowników, wskazując na kluczową rolę rodziny, w którym panuje „porządek relacji, w którym dziecko znajduje opiekę, osoba starsza nie zostaje opuszczona, dorosły bierze odpowiedzialność, a wspólnota domowa tworzy pierwszą szkołę solidarności”. Podkreślił, że to właśnie rodzina jest pierwszą „instytucją społeczną”. Jeśli więc Polska doświadcza „niskiej dzietności, starzenia się ludności, rozproszenia rodzin, samotności seniorów i przeciążenia opiekunów”, to nie mamy do czynienia wyłącznie z „problemem statystycznym”, ale z pytaniem o zdolność społeczeństwa do zachowania „elementarnego pokoju społecznego”.

Uczestnicy konferencji zastanawiali się nad przyszłością polskiej rodziny w perspektywie najbliższych 20 lat.

Bezpieczeństwo rodziny: po pierwsze edukacja

W wystąpieniu poświęconym szeroko rozumianemu bezpieczeństwu w rodzinie, dr hab. Zbigniew Mikołajczyk, prof. ucz. z WSR UKSW podkreślił kluczową rolę edukacji dzieci, młodzieży i dorosłych oraz współpracy instytucji państwa i samorządu w kwestiach związanych z bezpieczeństwem. Wskazał na społeczności lokalne jako środowiska dające dobry przykład i podejmujące ważne inicjatywy.

– Bezpieczeństwo rodziny w przyszłości zależy od nas wszystkich „już dziś”. My, dorośli nie nadążamy za młodym pokoleniem. Sztuką jest budowanie świadomości społecznej w zakresie bezpieczeństwa, w tym cyberbezpieczeństwa. – mówi Prelegent. – Ważne, by zyskać wiedzę o współczesnych zagrożeniach czyhających na rodzinę, by wiedzieć, jak zachować się w sytuacjach krytycznych.

Dr hab. Mariola Mirowska z Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie, skupiła się w swoim wystąpieniu na szeroko pojmowanej pomocy socjalnej dla rodzin. Wskazała najczęstsze problemy, jakie dotykają dziś rodziny: ubóstwo materialne, zadłużenie gospodarstw domowych, kryzysy wychowawcze, przemoc domowa, uzależnienia, rozłąka i konieczność opieki nad seniorami. Liczba pracowników socjalnych, którzy pomagają rodzinom w mierzeniu się z kryzysami, jest niewystarczająca, są oni nadmiernie obciążeni obowiązkami administracyjnymi, zwłaszcza w małych gminach. Dr hab. Mariola Mirowska wyraziła nadzieję, że sytuacja ulegnie poprawie po wdrożeniu nowelizacji prawa, nad którą prace już trwają.

Stwierdziła, że najważniejszymi wyzwaniami, z jakimi nasze społeczeństwo będzie musiało mierzyć się w ciągu najbliższych 20 lat będą: starzejące się społeczeństwo, spadek liczby urodzeń, wzrost liczby rodzin niepełnych, migracje zarobkowe, postępująca „cyfryzacja życia społecznego”, także za sprawą sztucznej inteligencji, zwiększone znaczenie elastycznych form zatrudnienia i pracy zdalnej, a także last but not least – nasilanie się problemów psychicznych wynikających z samotności i przewlekłego stresu.

Dr Leszek Buller z WSR UKSW przedstawił obraz rodziny w „przestrzeni transgranicznej”, wraz z towarzyszącymi jej problemami związanymi z wielokulturowością, wielojęzycznością, a także szeroko pojętymi kwestiami integracji i tożsamości. Według Prelegenta rodzina przyszłości stanie się „bardziej mobilna”, a tym samym bardziej podatna na różnorodne „kryzysy graniczne”.

Lęk młodych u źródeł kryzysu demograficznego

Ks. dr Adam Grabowski z WSR UKSW zaprezentował wnioski z przeprowadzonych badań dotyczących wpływu kondycji psychicznej i wzorców poznawczo-emocjonalnych ukształtowanych w dzieciństwie, a także wyznawanych wartości, na gotowość do zakładania rodziny przez młodych dorosłych z pokolenia Z. Według ks. dr. Adama Grabowskiego, obecny kryzys demograficzny wynika nie z braku chęci posiadania dzieci, lecz z obecnego wśród samotnych, żyjących w permanentnym stresie młodych ludzi – „nadmiaru lęku” przed „jutrem”, i „odpowiedzialnością”. Jednocześnie ze wspomnianych badań wynika, że ważną pozytywną rolę w odwrócenia negatywnego trendu może odgrywać przywiązanie do tradycji, zaś zdaniem części respondentów, rodzicielstwo nie pozostaje w opozycji do „samorealizacji”. Prelegent podkreślił, że podejmowane przez młodych ludzi decyzje o założeniu rodziny mają źródło w środowisku, w których wzrastali. Fundamentalne znaczenie mają, według niego, zakorzenione w dzieciństwie i młodości poczucie bezpieczeństwa, własnej wartości, wczesne ukształtowanie obrazu „siebie i świata” oraz „gotowość do samostanowienia”.

– Potrzebujemy zmiany narracji społecznej o rodzicielstwie – mówił ks. prof. Adam Grabowski. – Przyczyną niechęci do posiadania przez młodych ludzi dzieci jest negatywny obraz rodzicielstwa kreowany w mediach głównego nurtu. A przecież rodzicielstwo jest wartością, nadaje życiu sens. Decyzja o rodzicielstwie ma swoje źródło w wartościach, które kształtują młodych ludzi.

Piramida zagrożeń, wartość rodziny

W drugiej części konferencji odbyła się dyskusja panelowa z udziałem wiceministra rodziny, pracy i polityki społecznej Sebastiana Gajewskiego, parlamentarzystów, naukowców i ekspertów, przedstawicieli samorządów wojewódzkich, regionalnych ośrodków polityki społecznej, centrów usług społecznych i ośrodków pomocy społecznej.

Prof. Marek Rymsza z Uniwersytetu Warszawskiego zwrócił uwagę, że mamy dziś do czynienia już nie z kryzysem demograficznym, lecz „depopulacją”. Aby zatrzymać ten proces należy zapewnić, zwłaszcza poza wielkimi ośrodkami, powszechny dostęp do dobrej jakości usług publicznych, „wspierać wspierających” czyli dobrze zorganizowane społeczności lokalne.

Wiceminister Sebastian Gajewski wskazał, że w przypadku gmin liczących 5-6 tys. mieszkańców nie ma problemu z przystąpieniem do któregokolwiek programu rządowego – budowy żłobka, sfinansowania opiekunów dziennych czy programów senioralnych. Przyznał jednak, że w przypadku małych gmin istnieje problem z dostępem do usług dla rodziny, i to nie tylko z powodów finansowych, ale i braku zasobów kadrowych.

Ks. prof. Mieczysław Ozorowski, dziekan Wydziału Studiów nad Rodziną, podkreślił, jak istotna jest – propagowana przez Kościół katolicki – wizja rodziny jako wartości wynikającej z zamysłu Bożego, miłości i bezinteresownego daru, na której „można budować”.

– Przygotowanie do małżeństwa powinno być ustawowo bardziej precyzyjnie określone i wspierane – mówił ks. prof. Mieczysław Ozorowski. – Pokolenie Z nie jest przygotowane do zakładania rodziny. To jest zaniedbanie naszego pokolenia.

Według Dziekana WSR, mimo zmian zachodzących w postrzeganiu rodziny, nie powinniśmy utracić ideału „godności małżonków”. Mówił, że zgodnie z nauczaniem papieża Franciszka, rodzina, której „ideał, pozostaje stały, niezmienny”, wymaga dziś już nie tyle opieki, co mądrego towarzyszenia w potrzebie.

Uczestnicy dyskusji nakreślili możliwe scenariusze dotyczące przyszłości rodziny, choć nie byli w stanie przewidzieć dziś jednoznacznie rozwoju wypadków. Poruszyli kwestie dotyczące strategii na poziomie instytucji państwowych, przeciwdziałających współczesnej „piramidzie zagrożeń”, w tym zagrożeń cyfrowych. Zastanawiali się, czy i w jaki sposób mogą służyć rodzinie zmiany w prawie, pytali w jaki sposób wyzwolić „potencjał rodziny” znajdującej się dziś w kryzysie, jakiego wsparcia ze strony instytucji publicznych potrzebuje rodzina dziś i w perspektywie nadchodzących 20 lat.