125. rocznica urodzin bł. kardynała Stefana Wyszyńskiego.

– Wasza praca nie jest daremna. Im ta praca będzie rzetelniejsza, im wyższy będzie poziom pracy profesorów, im większe wymagania postawicie młodzieży, tym bardziej pewność utrzymania się tej instytucji i jej rozwoju jest moim zdaniem niezachwiana – mówił podczas ostatniej audiencji udzielonej Senatowi ATK, poprzedniczki UKSW, w Domu Arcybiskupów Warszawskich w marcu 1981 r., Wielki Kanclerz UKSW i Patron naszego Uniwersytetu, którego 125. rocznicę urodzin obchodzimy 3 sierpnia.

W roku 2026 przypada kilka ważnych rocznic związanych z życiem i posługą kardynała Stefana Wyszyńskiego: 70-lecie Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego, 80-lecie sakry biskupiej, 125-lecie urodzin, 45. rocznica śmierci oraz 5. rocznica beatyfikacji.

Kardynał Stefan Wyszyński urodził się 3 sierpnia 1901 r. w Zuzeli nad Bugiem. Wcześnie osierocony przez matkę, miłości do ojczyzny i Kościoła uczył się od ojca Stanisława i w tajnej organizacji skautowej, w warszawskim gimnazjum Wojciecha Górskiego, a potem w Męskiej Szkole Handlowej w Łomży.

Szczególne nabożeństwo do Matki Bożej wyniósł z domu rodzinnego, gdzie znajdowała się kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, przed którym rodzina odmawiała codzienny różaniec. Szczególna więź z Matką Bożą przyszłego Prymasa Tysiąclecia, którego zawołanie biskupie brzmiało Soli Deo per Mariam, była u źródła jego wielkich programów duszpasterskich: Ślubów Jasnogórskich, Wielkiej Nowenny i Milenium Chrztu Polski.

Świecenia kapłańskie Stefan Wyszyński przyjął 3 sierpnia 1924 r. we Włocławku, gdzie – zaangażowany w sprawy społeczne – został asystentem Chrześcijańskich Związków Zawodowych. Prowadził wykłady na Chrześcijańskim Uniwersytecie Robotniczym, problemy świata pracy postrzegał przez pryzmat katolickiej nauki społecznej. Poznał ją dokładniej podczas studiów na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie, przed odbyciem rocznej podróży studyjnej po Europie Zachodniej, obronił doktorat z prawa kanonicznego. Przyszły Prymas Polski był w okresie międzywojennym dziennikarzem, redaktorem i publicystą. Pisał wówczas, jak ogromnym zagrożeniem dla człowieka jest komunizm, który nazywał bezbożnictwem.

Rozumiejąc służbę drugiemu człowiekowi i Kościołowi jako heroiczną gotowość do poniesienia ofiary, posługiwał podczas Powstania Warszawskiego jako kapelan Zgrupowania „AK Kampinos” Armii Krajowej w podwarszawskich Laskach. Wcześniej, w 1942 r. przyjechał do zakładu dla niewidomych i został kapelanem sióstr i katechetą dzieci, w Warszawie prowadził tajne nauczanie.

W marcu 1946 r. na wniosek ówczesnego prymasa Augusta Hlonda papież Pius XII powołał ks. dr. Stefana Wyszyńskiego na biskupa lubelskiego, a po dwóch latach arcybiskupa dwóch metropolii gnieźnieńskiej i warszawskiej oraz Prymasa Polski. Stał się wówczas najmłodszym, 47-letnim biskupem Episkopatu Polski oraz biskupem o najkrótszym stażu. Nieustraszony, rozważny i dalekowzroczny, kierował polskim Kościołem w okresie komunistycznych rządów.

Próbując zapewnić Kościołowi minimalną niezależność w pracy duszpasterskiej, zdecydował się na podpisanie przez Episkopat Porozumienia, które jednak władze komunistyczne systematycznie łamały. Słynne Non possumus: „Rzeczy Bożych na ołtarzach Cezara składać nam nie wolno. Non possumus”, wypowiedział w obliczu uchwalenia dekretu Rady Państwa w 1953 r. o obsadzie duchownych stanowisk kościelnych, mającego całe duchowieństwo podporządkować państwu.

Konsekwencją jego niezłomnej postawy były trzy lata uwięzienia między wrześniem 1953 r. a październikiem 1956 r. – w Rywałdzie, Stoczku Warmińskim, Prudniku i Komańczy.

Podczas uwięzienia Prymas napisał Jasnogórskie Śluby Narodu, które 26 sierpnia 1956 r. złożyło ok. miliona osób oraz zarys trwającej dziewięć lat Wielkiej Nowenny, będącej przygotowywaniem do obchodów Milenium Chrztu Polski w 1966 roku. Program duszpasterski kardynała Stefana Wyszyńskiego był najważniejszym przedsięwzięciem ewangelizacyjnym od czasów chrystianizacji Polski, którego celem była odnowa religijna i moralna Polaków.

W 1952 r. otrzymał nominację kardynalską, ale władze komunistyczne odmówiły mu wyjazdu na konsystorz zwołany przez Piusa XII w Rzymie. Insygnia kardynalskie odebrał dopiero w 1957 r. 

Prymas Stefan Wyszyński zawierzył się Maryi w 1953 r. i taki Akt oddania się w niewolę Maryi za wolność Kościoła Chrystusowego w Polsce i na świecie zaproponował w roku milenijnym Polakom 3 maja 1966 r.

Uznawany przez Polaków za duchowego przywódcę, niekwestionowany – nawet przez władze komunistyczne – autorytet, stał się kardynał Stefan Wyszyński interreksem, który na wzór prymasów w I Rzeczpospolitej, przejął rządy w okresie bezkrólewia.

W swych homiliach przypominał o należnych każdemu człowiekowi prawach: do wolności sumienia i wyznania, głoszenia prawdy w życiu publicznym, do pracy, godnej płacy i wolnego zrzeszania się. Starał się łagodzić wielkie napięcia społeczne w 1956 r., 1968 r., 1970 r., 1976 r., wreszcie w sierpniu 1980 r.

Kardynał Stefan Wyszyński zmarł 28 maja 1981 r.. Jego pogrzeb 31 maja stał się wielką manifestacją religijną i patriotyczną. Odszedł Prymas Polski, o którym papież Jan Paweł II powiedział: „Takiego ojca, pasterza i prymasa Bóg daje raz na tysiąc lat”. Proces beatyfikacyjny prymasa Stefana Wyszyńskiego rozpoczął się w maju 1989 r., w grudniu 2017 r. został ogłoszony dekret o heroiczności cnót, zaś w październiku 2019 r. papież Franciszek zatwierdził cud za wstawiennictwem prymasa. Beatyfikacja Prymasa Tysiąclecia, połączona z beatyfikacją matki Elżbiety Róży Czackiej, odbyła się 12 września 2021 r. w Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie.

Owocem beatyfikacji było zawierzenie Bożej Opatrzności, za wstawiennictwem bł. Stefana Wyszyńskiego, społeczności akademickiej UKSW, podczas inauguracji nowego roku akademickiego 11 października 2021 r.

Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, powołany do życia na mocy ustawy uchwalonej przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w 1999 r. nie tyle nosi imię Prymasa Tysiąclecia, lecz jest w istocie Jego Uniwersytetem. Uniwersytetem dawnego Wielkiego Kanclerza ATK, który od lat 60. XX wieku wspierał rozwój ówczesnej Akademii Teologii Katolickiej.

– Nasze życie, które jest głównym elementem przemian współczesnych, należy uzależnić od wartości moralnych – mówił Prymas Tysiąclecia podczas wizyty na ATK w 1979 r. – Nie może być ekonomii bez etyki i moralności. Jeżeli mamy niepowodzenia w dziedzinie rozwoju gospodarczego, dzieje się to na skutek braku etyki. Tutaj właśnie otwiera się pole do działania dla wszystkich nauk społecznych.

Dziś na UKSW działa Centrum Myśli bł. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, umożliwiające systematyczne pogłębianie refleksji nad jego dziedzictwem i nauczaniem, które nie straciło aktualności.

Od 2017 r. publikowana jest krytyczna edycja prowadzonych przez kardynała Stefana Wyszyńskiego w latach 1948-1981 codziennych zapisków Pro memoria. Dotychczas ukazało się 15 tomów, cała seria obejmować będzie 27 tomów. W wydaniu krytycznym zapisków Prymasa istotną rolę odgrywa Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Nasza uczelnia wchodzi w skład grupy sześciu instytucji wydających Pro memoria. Oprócz UKSW są to: Archidiecezja Gnieźnieńska, Archidiecezja Warszawska, Instytut Pamięci Narodowej, Instytut Prymasa Wyszyńskiego oraz Muzeum Jana Pawła II i Prymasa Wyszyńskiego. Zespół Redakcyjny Pro memoria tworzą obecnie: dr hab. Paweł Skibiński (przewodniczący), dr Ewa K. Czaczkowska, ks. dr Andrzej Gałka, Iwona Czarcińska i ks. dr Albert Warso.