ProjektyRaport „Miasto wrażliwe” jest odpowiedzią na narastający kryzys opieki długoterminowej w Polsce. Publikacja przedstawia rzeczywisty obraz systemu opieki w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w 12 największych miastach.
Eksperci Wydziału Prawa i Administracji UKSW dr hab. Sebastian Sikorski, prof. ucz., prorektor ds. promocji i współpracy z otoczeniem UKSW, prof. dr hab. Irena Lipowicz, kierownik Katedry Prawa i Administracji UKSW, dr hab. Natalia Kohtamäki, prof. ucz., dr hab. Radosław Mędrzycki, prof. ucz., Bartłomiej Michalak i Maciej Barmosz, wspólnie z naukowcami z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego przeanalizowali sytuację, potrzeby i możliwości modernizacji opieki długoterminowej w jednostkach samorządu terytorialnego należących do Unii Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza.
– Demografia jest nieubłagana: żyjemy coraz dłużej, a rodzi się nas coraz mniej. Bez reform na poziomie krajowym, w tym zmian ustawowych, system nie będzie w stanie zabezpieczyć potrzeb rosnącej grupy seniorów i osób niesamodzielnych. Należy temu przeciwdziałać – podkreśla dr hab. Sebastian Sikorski, prof. ucz., ekspert prawa medycznego.
Skala wyzwań jest duża, bo Polska stoi w obliczu gwałtownych zmian demograficznych i w ciągu najbliższych 10 lat podwoi się liczba osób w wieku 80+. Eksperci szacują, że do 2060 roku liczba seniorów osiągnie 10 mln, a 3,5 mln osób będzie miało ponad 80 lat. Wielu z seniorów będzie potrzebowało długoterminowej opieki. Dane z miast Unii Metropolii Polskich dodatkowo obrazują skalę problemu. W Katowicach 59% korzystających z usług opiekuńczych to osoby ze znaczną niepełnosprawnością, a w Rzeszowie i Katowicach mieszkańcy 80+ stanowią odpowiednio 64% i 63% wszystkich beneficjentów wsparcia. To grupa, która wymaga natychmiastowej i stałej pomocy.
Eksperci wskazują na kluczowe obszary krytyczne: brak wyspecjalizowanych kadr, niskie wynagrodzenia, przeciążenie pracą i wypalenie zawodowe. Podkreślają również potrzebę kompleksowej ustawy regulującej opiekę długoterminową, bo obecny system rozbity jest między zdrowie i politykę społeczną, przez co jest niespójny i trudny w organizacji.
Z raportu wynika, także, że Domy Pomocy Społecznej i zakłady opiekuńczo‑lecznicze działają na granicy możliwości. Tylko w Warszawie w DPS-ach przebywa 1,7 tys. osób wymagających stałej opieki, a w Krakowie ponad 2 tys. podopiecznych.
Eksperci wskazują na ogromny ciężar jaki w polskim systemie opieki długoterminowej spoczywa na rodzinach, czyli opiekunach nieformalnych. To oni są dziś faktycznym filarem opieki długoterminowej – często bez wynagrodzenia, wiedzy, wsparcia i wytchnienia. Jednocześnie ich potrzeby i problemy są w dużej mierze niewidoczne na poziomie systemowym.
Samorządy 12 metropolii podejmują liczne inicjatywy: rozwijają teleopiekę, uruchamiają usługi sąsiedzkie, inwestują w mieszkania wspomagane i zwiększają finansowanie usług opiekuńczych. To jednak – jak podkreśla raport – „kropla w morzu potrzeb”.
Konieczne są konkretne rozwiązania: niezbędne zmiany legislacyjne, stabilne i długofalowe finansowanie usług, inwestycje w nowoczesne technologie odciążające personel, wzmocnienie wsparcia dla opiekunów nieformalnych, którzy codziennie przejmują ciężar opieki nad chorymi.
Raport „Miasto wrażliwe” wskazuje potrzebę ogólnopolskiej debaty o opiece długoterminowej, która jest fundamentem bezpieczeństwa społecznego – rodziny, miasta i państwa.
Raport Miasta wrażliwe Unii Metropolii Polskich
12 marca 2026
